Hamile Kalmayı Zorlaştıran Durumlar Nelerdir?

Hamile kalmayı zorlaştıran başlıca durumlar yumurtlama bozuklukları, tüplerin hasarı, rahimdeki yapısal sorunlar, sperm sorunları ve kadının yaşının ilerlemesidir. Bunlara şeker hastalığı gibi genel sağlık sorunları, sigara ve aşırı kilo gibi yaşam biçimi etkenleri de eklenir. Sık yapılan bir yanlış, gebeliğin gecikmesini yalnızca kadına bağlamaktır. Oysa neden bazen kadında, bazen erkekte, bazen ikisinde birden bulunur, bazen de tüm testler olağan çıkar. Bu yazıda kadına ve erkeğe ait nedenleri, genel hastalıkların ve yaşam alışkanlıklarının etkisini, değerlendirme için ne zaman başvurmak gerektiğini sırasıyla ele alıyoruz.

Hamile Kalmak Neden Zor Olabilir, Her Ay Gebelik Olmaması Normal mi?

Hamile kalmak, birbirine bağlı birçok basamağın aynı döngüde sorunsuz işlemesini gerektirdiği için zaman alabilir; her ay gebelik olmaması tek başına bir hastalık anlamına gelmez. Yumurtanın olgunlaşıp çatlaması, spermin tüpe ulaşması, döllenme ve embriyonun rahme tutunması zincirin halkalarıdır. Sağlıklı genç bir çiftte bile bu halkaların hepsi her döngüde bir araya gelmez. Bu nedenle ilk birkaç ayda gebelik olmaması beklenen bir durumdur. Belirli bir süreden sonra ise neden araştırmak gerekir.

Yumurtlama olduğu hâlde gebelik neden gecikebilir?

Yumurtlamanın olması zincirin yalnızca bir halkasıdır. Tüplerden biri ya da ikisi kapalıysa yumurta ile sperm buluşamaz. Spermin sayısı ya da hareketi yetersizse döllenme olasılığı azalır. Rahim iç zarında polip ya da yapışıklık varsa embriyo tutunmakta zorlanabilir. İlişkinin doğurgan günlerle çakışmaması da sık gözden kaçan bir nedendir. Ovulasyon testinin pozitif çıkması bu nedenle tek başına her şeyin yolunda olduğunu göstermez.

Gebeliğin gecikmesi ne zaman bir sorun olarak kabul edilir?

Korunmasız ve düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik olmaması kısırlık, yani infertilite olarak tanımlanır. Otuz beş yaş ve üzerindeki kadınlarda bu süre altı aya iner. Kısırlık tanısı kalıcı bir hüküm değildir; araştırma ve tedavi gerektiren bir durumun adıdır. Daha önce gebelik yaşamış bir kadında yeniden gebe kalamama da aynı şekilde değerlendirilir. Bu tanım, çiftlerin değerlendirme için ne zaman başvuracağını belirlemeye yardım eder.

Kadında Hangi Sağlık Sorunları Hamile Kalmayı Engeller?

Kadında hamile kalmayı en sık engelleyen sorunlar yumurtlamayı bozan hormon dengesizlikleri, tüpleri tıkayan ya da hasarlayan durumlar ve rahmin içini etkileyen yapısal değişikliklerdir. Bu sorunların bir kısmı adet düzensizliği ya da kasık ağrısı gibi belirtiler verir. Bir kısmı ise hiçbir yakınmaya yol açmadan yalnızca tetkiklerde ortaya çıkar. Endometriozis gibi bazı hastalıklar aynı anda hem tüpleri hem yumurtalıkları etkileyebilir. Aşağıda bu grupları ayrı ayrı anlatıyoruz.

Yumurtlamayı bozan hormon sorunları nelerdir?

• Polikistik over sendromu: Yumurtlama seyrekleşir ya da durur, adetler aralıklı gelir.
• Tiroid bozuklukları: Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması adet düzenini ve yumurtlamayı etkileyebilir.
• Prolaktin yüksekliği: Süt hormonunun artması beyinden yumurtalığa giden sinyali baskılar.
• Aşırı zayıflık ya da yoğun egzersiz: Enerji açığı oluştuğunda beyin yumurtlamayı geçici olarak durdurabilir.
• Erken yumurtalık yetmezliği: Yumurta rezervi beklenenden erken yaşta tükenebilir.

Bu iki sık nedeni polikistik over sendromunda gebeliği ve tiroid hastalığının gebe kalmaya etkisini anlattığımız yazılarda ayrıntılı ele aldık.

Tüpleri etkileyen durumlar nelerdir?

Tüpler yumurta ile spermin buluştuğu yerdir ve kapanmaları gebeliği doğrudan engeller. Geçirilmiş kasık iltihabı, özellikle belirti vermeden ilerleyen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, tüplerde yapışıklık bırakabilir. Endometriozis, karın ameliyatları ve daha önceki dış gebelik de tüplerin yapısını bozabilir. Tüplerin içi sıvıyla dolarak şiştiğinde bu sıvı rahme sızıp tutunmayı da güçleştirebilir. Tüplerin bağlanması ise bilinçli olarak yapılan bir kapatma işlemidir ve ayrı bir konudur.

Rahimdeki polip ve miyom gebe kalmayı etkiler mi?

Rahmin iç boşluğuna doğru büyüyen polipler ve miyomlar embriyonun tutunmasını zorlaştırabilir. Rahim duvarının dışına doğru büyüyen küçük miyomlar ise çoğu zaman gebe kalmayı etkilemez, yine de büyüklükleri ve yerleri değerlendirilmelidir. Geçirilmiş işlemlerden sonra rahim içinde oluşabilen yapışıklıklar da tutunmayı güçleştirir. Doğuştan rahim şekil farklılıkları ise daha çok düşük ve erken doğum açısından önem taşır. Bu yapıların gebeliğe etkisi ultrason ve gerektiğinde rahim filmiyle incelenir.

Şeker Hastalığı ve Kansızlık Gibi Genel Sorunlar Gebe Kalmayı Etkiler mi?

Şeker hastalığı, kansızlık ve diğer süregen hastalıklar gebe kalmayı etkileyebilir; kontrol altında tutulduklarında bu etki belirgin biçimde azalabilir. Bu hastalıkların önemi, gebe kalma olasılığından çok gebeliğin sağlıklı ilerlemesiyle ilgilidir. Örneğin kan şekeri yüksekken oluşan gebelikte bebekte gelişim sorunları ve düşük riski artar. Bu nedenle süregen bir hastalığı olan kadınların gebelikten önce hastalığını dengeye getirmesi önerilir. Kullanılan ilaçların da gebelik planına göre gözden geçirilmesi gerekir.

Şeker hastalığı gebe kalmayı nasıl etkiler?

Kontrolsüz şeker hastalığı adet düzenini bozabilir ve yumurtlamayı aksatabilir. Gebelik oluştuğunda ise ilk haftalardaki yüksek kan şekeri organ gelişimini etkileyebilir ve düşük olasılığını artırır. Bu nedenle gebelik planlayan diyabetli kadınlarda kan şekerinin önceden dengeye getirilmesi hedeflenir. Erkekte uzun süreli ve kontrolsüz diyabet ise sertleşme ve boşalma sorunlarına yol açarak gebeliği dolaylı biçimde geciktirebilir. Gebelik öncesi değerlendirmede kadının ve erkeğin şeker durumu birlikte ele alınır.

Kansızlık bebek sahibi olmaya engel midir?

Hafif ya da orta düzeydeki demir eksikliği kansızlığı tek başına gebe kalmayı engellemez. Ancak ağır kansızlık yorgunluk, adet düzensizliği ve genel sağlıkta bozulmayla dolaylı etki yapabilir. Asıl önemi gebelik sırasındadır: demir depoları boş başlayan bir gebelikte annede ve bebekte sorun olasılığı artar. Bu nedenle gebelik öncesinde demir depoları kan tahliliyle ölçülür ve eksiklik varsa giderilir. Kansızlığın nedeni de mutlaka araştırılır, çünkü yoğun adet kanaması gibi tedavi gerektiren bir sorunun işareti olabilir.

Yaşam Biçimi ve Çevresel Etkenler Hamile Kalmayı Zorlaştırır mı?

Sigara, alkol, aşırı kilo ya da aşırı zayıflık ve bazı iş ortamı etkenleri hamile kalmayı zorlaştırabilir; bunların çoğu değiştirilebilir etkenlerdir. Bu etkenler hem kadının yumurtlamasını hem erkeğin sperm kalitesini etkiler. Yaş ise değiştirilemeyen ama planlamada en çok dikkate alınması gereken etkendir. Yaşam biçimindeki değişikliklerin etkisi hemen görülmez. Spermin yaklaşık üç ayda yenilendiği düşünülürse değişikliklere gebelik planından birkaç ay önce başlamak anlamlıdır.

Sigara, alkol ve kilo gebe kalmayı nasıl etkiler?

• Sigara: Yumurta rezervinin azalmasını hızlandırır, tüplerin işlevini bozar ve spermin hareketini azaltır.
• Alkol: Düzenli tüketim hormon dengesini etkiler; gebelik olasılığı varken güvenli bir alkol miktarı bilinmemektedir.
• Aşırı kilo: İnsülin direnci ve hormon dengesizliği yoluyla yumurtlamayı seyrekleştirebilir.
• Aşırı zayıflık: Vücut yağının çok azalması adetlerin kesilmesine yol açabilir.

Sigaranın etkisini ve bırakma zamanını sigaranın gebe kalmaya etkisini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

İş yerindeki kimyasallar ve ısı doğurganlığı etkiler mi?

Bazı çözücüler, tarım ilaçları, ağır metaller ve iyonlaştırıcı ışınla uzun süre ve korunmasız temas doğurganlığı olumsuz etkileyebilir. Erkekte testislerin uzun süre sıcağa maruz kalması da sperm yapımını geçici olarak azaltabilir. Fırın, sauna ve kucakta uzun süre dizüstü bilgisayar kullanımı bu açıdan sık sorulan örneklerdir. Riskli bir işte çalışıyorsanız koruyucu önlemleri ve iş sağlığı birimi önerilerini uygulamak önemlidir. Bu bilgiyi gebelik öncesi görüşmede paylaşmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yaş ilerledikçe gebe kalmak neden zorlaşır?

Kadın, yaşamı boyunca kullanacağı yumurtaların tamamıyla doğar ve bu sayı yıllar içinde azalır. Otuzlu yaşların ortasından sonra hem yumurta sayısı hem de yumurtaların kromozom açısından sağlıklı olma olasılığı belirgin biçimde düşer. Bu nedenle gebe kalma süresi uzar ve düşük olasılığı artar. Erkekte yaşın etkisi daha yavaştır, ancak ileri yaşta sperm kalitesi de azalır. Yaşa göre neler beklenebileceğini kaç yaşına kadar hamile kalınabileceğini anlattığımız yazıda ele aldık.

Erkeğe Bağlı Nedenler Nelerdir, Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?

Erkeğe bağlı nedenler arasında sperm sayısının azlığı, hareket ya da şekil bozukluğu, hormon sorunları ve boşalma güçlükleri bulunur. Bu nedenle değerlendirme her zaman çift olarak yapılır. Erkekte sorun çoğu zaman belirti vermez ve ancak sperm tahliliyle anlaşılır. Sperm tahlili kolay, hızlı ve girişim gerektirmeyen bir testtir. Kadına ileri tetkikler yapılmadan önce eşin sperm tahlilinin istenmesi bu nedenle önerilir. Başvuru zamanı ise yaşa ve bilinen risklere göre değişir.

Erkekte hangi sorunlar gebeliği geciktirir?

Testis toplardamarlarının genişlemesi olan varikosel, geçirilmiş kabakulak ya da testis enfeksiyonu, inmemiş testis öyküsü ve hormon eksiklikleri sperm yapımını etkileyebilir. Dışarıdan alınan testosteron ve kas geliştirici hormonlar da sperm yapımını baskılar. Sertleşme ya da boşalma sorunları, spermin rahme ulaşmasını engelleyerek gebeliği geciktirebilir. Sperm tahlilinde hangi değerlere bakıldığını sperm sayısının ne olması gerektiğini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Hangi durumlarda bir yıl beklemeden başvurmak gerekir?

• Yaş: Kadın otuz beş yaş ve üzerindeyse altı ay, kırk yaşın üzerindeyse beklemeden değerlendirme önerilir.
• Adet düzensizliği: Adetler çok seyrek geliyor ya da hiç gelmiyorsa yumurtlama araştırılmalıdır.
• Bilinen hastalık: Endometriozis, geçirilmiş kasık enfeksiyonu ya da tüp ameliyatı öyküsü varsa süre beklenmez.
• Erkekte risk: Testis ameliyatı, kanser tedavisi ya da bilinen sperm sorunu varsa erken başvurulur.

Kısacası gebe kalmayı zorlaştıran durumlar tek bir nedene indirgenemez; kadına, erkeğe, genel sağlığa ve yaşam biçimine ait pek çok etken birlikte rol oynayabilir. Bunların önemli bir bölümü saptanabilir ve tedavi edilebilir durumlardır. Kendi durumunuzda hangi etkenlerin öne çıktığını, çift olarak birlikte görüşeceğiniz sizi izleyen ebe ya da hekimle konuşmanızı öneriyoruz.