Folik Asit, Folat ve Metilfolat Arasında Ne Fark Var?

Folat, B9 vitamininin besinlerde doğal olarak bulunan biçimidir. Folik asit bu vitaminin takviyelerde kullanılan dayanıklı, insan yapımı biçimi, metilfolat ise vücudun kanda ve hücrelerde kullandığı etkin biçimdir. Üçü de sonunda aynı görevi üstlenir, fark emilim ve vücutta etkin hâle geçiş yolundadır. Sık duyduğumuz yanlışlardan biri, metilfolatın herkes için zorunlu olduğu ya da MTHFR gen farklılığı taşıyanların folik asit kullanamayacağı düşüncesidir. Oysa bebeği koruyan etkiyi gösteren büyük çalışmaların neredeyse tamamı folik asitle yapılmıştır. Bu yazıda üç biçimin farkını, gebelik öncesi seçimi, takviye biçimlerini ve kutu üzerindeki bilgileri okumayı adım adım ele alıyoruz.

Folat ile Folik Asit Aynı Şey mi?

Folat ve folik asit aynı vitamin ailesindendir, ancak kimyasal yapıları ve vücuttaki yolculukları farklıdır. Folat, yeşil yapraklı sebzelerde, baklagillerde ve karaciğerde bulunan doğal biçimlerin genel adıdır. Folik asit ise laboratuvarda üretilen, ısıya ve ışığa daha dayanıklı bir biçimdir. Vücut folik asidi önce karaciğerde birkaç adımda dönüştürür, sonra kullanır. Folatın genel görevlerini folik asidin vücuttaki işlevleri yazımızda anlattık.

Folat besinlerde hangi biçimde bulunur?

Besinlerdeki folat, birbirine zincir gibi bağlanmış küçük birimlerden oluşur. Bağırsak bu zinciri önce parçalar, sonra emer. Bu süreç nedeniyle besinlerdeki folatın yalnızca bir kısmı kana geçer. Folat ayrıca ısıya, ışığa ve suya duyarlıdır. Uzun haşlama, bekletme ve yeniden ısıtma sebzelerdeki folatın önemli kısmını kaybettirebilir. Taze tüketmek, buharda ya da az suda pişirmek bu kaybı sınırlar. Mercimek ya da kuru fasulye gibi baklagillerin pişirme suyunu dökmeden yemeğe katmak da suya geçen folatın sofraya dönmesini sağlar.

Takviyelerde neden çoğunlukla folik asit kullanılır?

Folik asit raf ömrü boyunca bozulmadan kalır ve vücutta iyi emilir. Aç karnına alındığında neredeyse tamamı, yemekle alındığında da besin folatından belirgin biçimde fazlası kana geçer. Ayrıca gebelikte bebeğin beyin ve omurilik kusurlarını önleyen etki, büyük ve uzun süreli çalışmalarda folik asitle gösterilmiştir. Bazı ülkelerde un ve tahıllar bu nedenle folik asitle zenginleştirilir. Ucuz ve kolay ulaşılabilir olması da yaygın kullanımını açıklar.

Metilfolat Nedir, Vücutta Nasıl Oluşur?

Metilfolat, folat ailesinin kanda dolaşan ve hücrelerin doğrudan kullandığı etkin biçimidir. Bilimsel adı 5-metiltetrahidrofolattır. Hem besinlerdeki folat hem de takviyedeki folik asit, vücutta birkaç kimyasal adımdan geçerek sonunda metilfolata dönüşür. Metilfolat takviyesi bu dönüşüm adımlarını atlayarak doğrudan etkin biçimi verir. Bu fark, bazı kişilerde dönüşümün yavaş olabileceği düşüncesiyle önem kazanmıştır.

Folik asit vücutta metilfolata nasıl dönüşür?

Folik asit önce karaciğerde bir enzim aracılığıyla ara biçimlere çevrilir. Son adımı ise MTHFR adı verilen başka bir enzim yapar. İnsanda ilk adım görece yavaş çalışır. Bu nedenle yüksek miktarda folik asit alındığında bir kısmı dönüştürülmeden kanda kalabilir. Bu "metabolize olmamış folik asidin" sağlık üzerindeki etkisi hâlâ araştırılmaktadır. Genel önerilen miktarlarda bunun bir sorun yarattığı gösterilmemiştir.

MTHFR gen farklılığı olanlar folik asit kullanabilir mi?

Evet, kullanabilir. MTHFR geninde sık görülen farklılıklar, enzimin biraz daha yavaş çalışmasına yol açar. Ancak bu kişilerde de folik asit kandaki folat düzeyini yükseltir ve koruyucu etkisini sürdürür. Uluslararası kılavuzlar gebelik öncesi dönemde rutin MTHFR testini önermez. Test sonucuna göre takviye türünü değiştirme gerekliliği de kanıtlanmamıştır. Tekrarlayan gebelik kayıpları gibi özel durumlarda değerlendirmeyi hekim yapar.

Metilfolat B12 eksikliğini gizleyebilir mi?

Yüksek miktarda folik asit, B12 eksikliğine bağlı kansızlığı düzelterek sinir hasarının fark edilmesini geciktirebilir. Metilfolatın bu açıdan farklı davranıp davranmadığı konusunda görüşler tam olarak örtüşmez. Metilfolatın kullanılabilmesi için B12 gerekir. Bu nedenle hangi biçim seçilirse seçilsin, risk taşıyan kişilerde B12 düzeyinin değerlendirilmesi önemlidir. Bu konuda folik asit ile B12'nin birlikte kullanımı yazımıza bakabilirsiniz.

Gebelik Öncesi Folik Asit mi Metilfolat mı Kullanılmalı?

Gebelik öncesi dönemde genel halk sağlığı önerisi, günlük 400 mikrogram folik asittir. Risk durumunda hekim farklı bir miktar belirleyebilir. Metilfolat bazı ülkelerde ve bazı kılavuzlarda bir seçenek olarak kabul edilir. Ancak bebekte nöral tüp kusurlarını önleme etkisi doğrudan folik asitle kanıtlanmıştır. Hangisinin size uygun olduğu sağlık geçmişinize ve hekiminizin değerlendirmesine göre değişir. Başlama zamanını folik aside gebelikten ne kadar önce başlanacağı yazımızda ele aldık.

Bebeği koruma etkisi hangi biçimle gösterildi?

Gebelik öncesi takviyenin beyin ve omurilik kusurlarını azalttığını gösteren randomize çalışmalar folik asitle yapılmıştır. Zenginleştirme programı uygulayan ülkelerde bu kusurların sıklığındaki düşüş de folik asitle izlenmiştir. Metilfolatın kandaki folat düzeyini yükselttiği gösterilmiştir. Ancak doğrudan doğumsal kusur sonuçlarına bakan büyük çalışmalar bu biçim için sınırlıdır. Bu, metilfolatın işe yaramadığı anlamına gelmez, kanıtın farklı düzeyde olduğunu gösterir.

Hangi durumlarda metilfolat düşünülebilir?

• Folik asidi tolere edememe: Nadir de olsa folik asitle yakınma yaşayan kişilerde seçenek olabilir.
• Bazı ilaç etkileşimleri: Folat yolunu etkileyen ilaçları kullananlarda hekim farklı bir biçim seçebilir.
• Özel metabolizma hastalıkları: Çok nadir görülen kalıtsal folat metabolizması bozukluklarında gerekebilir.
• Hekimin özel değerlendirmesi: Kişinin tahlil sonuçları ve geçmişine göre karar verilir.

Folinik asit nedir, kimlerde kullanılır?

Folinik asit, folatın bir başka etkin biçimidir. Vücutta dönüşüm için gereken ilk enzim adımını atlar. Bu özelliği nedeniyle bazı kanser ve romatizma ilaçlarının yan etkilerini azaltmak amacıyla hekim tarafından verilir. Bazı nadir metabolizma hastalıklarında da kullanılır. Gebelik öncesi rutin koruma için kullanılan bir biçim değildir ve kendi kendine başlanmaz.

Folik Asit Takviyeleri Hangi Biçimlerde Bulunur?

Folik asit takviyeleri tablet, çiğneme tableti, şurup, damla ve ağız spreyi gibi farklı biçimlerde bulunur. Tek başına folik asit içeren ürünlerin yanı sıra B12, demir, iyot ve D vitamini gibi öğelerle birleştirilmiş ürünler de vardır. Biçimler arasında etkinlik açısından belirgin bir fark gösterilmemiştir. Seçimde asıl belirleyici, içerdiği miktarın ihtiyaca uygun olması ve düzenli kullanılabilmesidir. Meyve aromalı ve şeker görünümlü ürünler evdeki çocukların ilgisini çekebilir. Özellikle demir içeren birleşik ürünlerin çocuklar için zehirlenme tehlikesi taşıdığını unutmamak ve onları ulaşamayacakları bir yerde saklamak gerekir.

Tablet, şurup ve sprey arasında fark var mı?

• Tablet: En yaygın biçimdir, miktarı belirgin ve sabittir.
• Çiğneme tableti: Yutma güçlüğü ya da tablet yutmaktan bulantı duyanlar için kolaylık sağlar, şeker ya da tatlandırıcı içerebilir.
• Şurup ve damla: Çocuklarda ya da yutma sorunu olanlarda kullanılır, ölçüm hatasına açıktır.
• Ağız spreyi: Ağız içinden emilim iddiasıyla sunulur, tablete üstün olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur.

Folik asitli multivitaminler ayrı folik asitten farklı mı?

Gebelik öncesi için hazırlanmış multivitaminler genellikle folik asidi başka vitamin ve minerallerle birlikte sunar. İçindeki folik asit miktarı tek başına satılan ürünlerle aynı ya da farklı olabilir. Birden fazla ürün birlikte kullanıldığında folik asit ve A vitamini gibi bazı öğeler gereğinden fazla alınabilir. Hangi vitaminlerin gerçekten gerektiğini gebelik öncesi vitamin ve takviyeler yazımızda anlattık.

Folik Asit Takviyesi Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Folik asit takviyesi seçerken ürünün adına değil, içeriğine ve içerdiği miktara bakmak gerekir. Piyasada çok sayıda ürün bulunur ve reklam dili kafa karıştırabilir. Kutunun arkasındaki bilgi tablosu, ürünün hangi folat biçimini ne miktarda içerdiğini gösterir. Kullandığınız başka takviyelerle toplam miktarın ne olduğunu da hesaba katmanız gerekir. Kararsız kaldığınızda kutuyu kontrolünüze götürmek pratik bir çözümdür.

Kutunun üzerinde hangi bilgilere bakılmalı?

• Folat biçimi: Folik asit, metilfolat ya da ikisinin karışımı olduğu yazar.
• Miktar: Bir tablet ya da ölçekteki miktar mikrogram olarak belirtilir.
• Diğer içerikler: B12, demir, iyot ve A vitamini gibi öğelerin varlığı ve miktarı kontrol edilir.
• Kullanım bilgisi: Ürünün kimler için hazırlandığı ve uyarılar okunur.

Herkese uyan tek bir takviye var mı?

Herkes için tek bir doğru takviye yoktur. Sağlıklı ve risk taşımayan bir kadın için genel öneri karşılayan basit bir folik asit ürünü yeterli olabilir. Daha önce nöral tüp kusurlu bebek doğurmuş, şeker hastası, sara ilacı kullanan ya da emilim sorunu olan kadınlarda ihtiyaç farklıdır. Pahalı ya da çok bileşenli olması bir ürünü daha uygun kılmaz. Seçimi kişisel risklerinize göre yapmak doğru yaklaşımdır.

Toparlarsak folat besindeki doğal biçim, folik asit dayanıklı takviye biçimi, metilfolat ise vücudun kullandığı etkin biçimdir. Bebeği koruyan etki en güçlü kanıtla folik asit için gösterilmiştir ve MTHFR farklılığı tek başına bu biçimi bırakmayı gerektirmez. Size uygun biçimi ve miktarı, gebelik planınızı birlikte yürüttüğünüz ebe ya da hekimle sağlık geçmişinizi konuşarak seçebilirsiniz.