Hamile Kalmak İçin Prolaktin Değeri Kaç Olmalı?

Hamile kalmak için prolaktinin laboratuvarın referans aralığında olması beklenir; gebe olmayan kadınlarda bu aralığın üst sınırı çoğu laboratuvarda yaklaşık 25 ng/mL civarındadır. Sonucun mIU/L biriminde verildiği laboratuvarlarda aynı sınır yaklaşık 500 mIU/L civarına karşılık gelir. Prolaktin belirgin yükseldiğinde yumurtlamayı baskılayarak adet gecikmesine ve gebe kalmada güçlüğe yol açabilir. Ancak hafif yükseklik her zaman hastalık demek değildir; stres, uykusuzluk ya da yanlış zamanda verilen kan da sonucu yükseltebilir. Bu yazıda prolaktinin görevini, sonucun nasıl okunacağını, yüksekliğin nedenlerini, tedavi yaklaşımını ve hangi belirtilerde değerlendirme gerektiğini anlatıyoruz.

Prolaktin Nedir, Yumurtlamayı Nasıl Etkiler?

Prolaktin, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan ve doğumdan sonra süt yapımını sağlayan hormondur; düzeyi yükseldiğinde beyinden yumurtalığa giden sinyali baskılayarak yumurtlamayı durdurabilir. Bu etki aslında doğanın bir düzenlemesidir: emziren annede prolaktin yüksek seyreder ve yumurtlama bir süre ertelenir. Gebelik ve emzirme dışında prolaktin yükseldiğinde ise aynı mekanizma istenmeyen bir doğurganlık sorununa dönüşür. Yükseklik ne kadar belirginse yumurtlama üzerindeki baskı da o kadar güçlü olabilir.

Prolaktin yüksekliği adeti neden geciktirir?

Yüksek prolaktin, beyinde yumurtlamayı yöneten GnRH hormonunun düzenli salgılanmasını bozar. GnRH azaldığında hipofiz yeterli FSH ve LH üretemez. Bunun sonucunda folikül olgunlaşamaz, östrojen düşük kalır ve yumurtlama gerçekleşmez. Yumurtlama olmayınca adet kanaması da gecikir ya da tamamen kesilir. Hafif yükseklikte ise adetler düzenli görünse bile yumurtlamadan sonraki dönem kısalabilir. Adet gecikmesinin diğer nedenlerini hamilelik dışında adet gecikmesini ele aldığımız yazıda bulabilirsiniz.

Gebe olmayan kadında göğüsten süt gelmesi neyi gösterir?

Gebe olmayan ve emzirmeyen bir kadında göğüsten süt benzeri bir sıvının gelmesine galaktore denir. Bu durum çoğunlukla prolaktin yüksekliğinin bir işaretidir. Sıvı kendiliğinden gelebilir ya da yalnızca meme sıkıldığında fark edilebilir. Bazen prolaktin olağan olduğu hâlde de görülebilir. Galaktore fark edildiğinde prolaktin ölçülür, gebelik testi yapılır ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Kanlı ya da tek memeden gelen akıntı ise meme açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Gebelik Öncesi Prolaktin Kaç Olmalı, Sonuç Nasıl Okunur?

Gebelik öncesinde prolaktinin laboratuvarın referans aralığı içinde, yani çoğu laboratuvarda yaklaşık 25 ng/mL'nin altında olması beklenir. Bu sınır laboratuvara ve ölçüm yöntemine göre değişir, bu nedenle rapordaki aralık esas alınır. Sınırın biraz üzerindeki tek bir değer, ölçüm koşulları gözden geçirilerek tekrarlanır. Değer belirgin ve tekrar eden biçimde yüksekse nedeni araştırılır. Karar her zaman tek bir sayıya değil, değerlerin gidişine ve belirtilere bakılarak verilir.

Prolaktin hangi koşullarda ölçülmelidir?

• Saat: Kan genellikle sabah, uyandıktan birkaç saat sonra verilir; uyku sırasında prolaktin doğal olarak yükselir.
• Dinlenme: Kan almadan önce birkaç dakika oturup dinlenmek stres kaynaklı yükselmeyi azaltır.
• Meme uyarımı: Ölçümden önceki gün göğüslerin uyarılması ve sıkılması sonucu etkileyebilir.
• Ağır egzersiz ve ağır yemek: Ölçümden hemen önce yoğun egzersizden ve ağır yemekten kaçınılır.

Hafif yüksek prolaktin ne anlama gelir?

Referans sınırının hafifçe üzerindeki prolaktin değerleri çoğu zaman tek başına bir hastalık anlamına gelmez, yine de açıklanması gerekir. Kan alma sırasındaki stres, iğne korkusu, uykusuzluk ve kullanılan ilaçlar değeri yükseltebilir. Bazı kişilerde kanda biyolojik etkisi zayıf, büyük moleküllü bir prolaktin türü bulunur ve sonuç olduğundan yüksek görünür. Bu durumda laboratuvarda özel bir ayırma testi yapılabilir. Adetler düzenliyse ve süt gelmesi yoksa hafif yükseklik genellikle tekrar ölçümle yeniden değerlendirilir.

Çok yüksek prolaktin değerleri neyi düşündürür?

Belirgin yüksek değerler, örneğin 100 ng/mL'nin üzerindeki sonuçlar, hipofiz bezinde prolaktin salgılayan iyi huylu bir tümörü, yani prolaktinomayı düşündürebilir. Bu tümörlerin çoğu küçüktür ve tedavide genellikle önce ilaç denenir. Değerin yüksekliği tümörün büyüklüğü hakkında da fikir verebilir. Böyle bir sonuçta hipofiz bezi genellikle MR ile incelenir. Bazı ilaçlar da prolaktini yüksek düzeylere çıkarabildiği için ilaç öyküsü dikkatle alınır. Sonuç ne kadar yüksek olursa olsun, değerlendirme belirtiler ve görüntüleme bulgularıyla birlikte tamamlanır.

Prolaktin Yüksekliğinin Nedenleri Nelerdir?

Prolaktin yüksekliğinin başlıca nedenleri gebelik ve emzirme, hipofiz bezindeki iyi huylu tümörler, tiroidin az çalışması, bazı ilaçlar ve böbrek yetmezliği gibi süregen hastalıklardır. Bazı durumlarda ise belirgin bir neden bulunamaz. Nedenin bulunması tedavi seçimini doğrudan etkiler. Örneğin tiroid kaynaklı bir yükseklik tiroid tedavisiyle düzelirken, ilaca bağlı bir yükseklikte ilaç değişikliği gündeme gelebilir. Bu nedenle prolaktin yüksek çıktığında önce gebelik testi ve TSH bakılır.

Hangi durumlar prolaktini yükseltir?

• Gebelik ve emzirme: Prolaktinin doğal olarak en yüksek olduğu dönemlerdir.
• Prolaktinoma: Hipofiz bezinde prolaktin salgılayan iyi huylu tümördür.
• Tiroidin az çalışması: Beyindeki tiroid uyarıcı hormonla birlikte prolaktin de artabilir; ayrıntısı tiroid hastalığının gebe kalmaya etkisini anlattığımız yazıda.
• İlaçlar: Bazı psikoz ilaçları, bulantı ilaçları ve antidepresanlar prolaktini yükseltebilir.
• Göğüs duvarı uyarımı: Göğüs ameliyatı, zona ya da sürekli meme uyarımı yükselmeye yol açabilir.

Hipofiz bezi nasıl araştırılır?

Prolaktin belirgin ve tekrar eden biçimde yüksekse ve ilaç ya da tiroid gibi açık bir neden yoksa hipofiz bezi MR ile incelenir. MR, bezde bir tümör olup olmadığını ve varsa büyüklüğünü gösterir. Tümör büyükse görme sinirlerine baskı yapıp yapmadığını anlamak için göz muayenesi ve görme alanı testi istenebilir. Hipofizin diğer hormonları da kontrol edilebilir. Bu inceleme, tedavinin türünü ve gebelik sırasında nasıl bir izlem gerektiğini belirler.

Prolaktin Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?

Prolaktin yüksekliği çoğunlukla prolaktini düşüren ilaçlarla tedavi edilir; neden tiroid ya da başka bir ilaçsa önce bu neden düzeltilir. Tedavinin amacı prolaktini olağan aralığa getirmek, yumurtlamayı yeniden başlatmak ve varsa tümörü küçültmektir. Belirtisi olmayan, adetleri düzenli ve gebelik planlamayan bir kadında hafif yüksekliğin tedavisi her zaman gerekmez. Ameliyat ise ilaçlara yanıt vermeyen ya da ilacı tolere edemeyen seçilmiş kişilerde gündeme gelir.

Prolaktin düşürücü ilaçlar nasıl etki eder?

Bu ilaçlar, beyinde prolaktin salgısını doğal olarak frenleyen dopamin maddesinin etkisini taklit eder. Böylece hipofizden salgılanan prolaktin azalır ve beyinden yumurtalığa giden sinyal yeniden düzene girebilir. Tedavi başladıktan sonra adetlerin düzenlenmesi ve yumurtlamanın geri gelmesi birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. İlacın türü, kullanım sıklığı ve süresi hekim tarafından belirlenir. Bulantı ve baş dönmesi gibi yan etkiler ilk günlerde belirgin olabilir. Diğer ilaç gruplarını gebe kalmayı kolaylaştıran ilaçlar yazımızda anlattık.

Prolaktin tedavisi sırasında gebelik olursa ne yapılır?

Prolaktin düşürücü ilaç kullanırken gebelik testi pozitif çıkarsa, ilacı kendi kendinize sürdürmeden ya da bırakmadan hemen hekiminize haber verin. Küçük tümörü olan ya da tümörü olmayan kadınlarda ilaç genellikle gebelik saptanınca kesilir. Büyük tümörü olan kadınlarda ise gebelik boyunca daha yakın izlem gerekebilir ve ilaç sürdürülebilir. Gebelikte prolaktin doğal olarak yükseldiği için bu dönemde kan ölçümü yol gösterici değildir. İzlem, belirtiler ve gerekirse görme alanı muayenesiyle yapılır.

Prolaktin Yüksekliğinde Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?

Adetlerin düzensizleşmesi ya da kesilmesi, gebe olmadan göğüsten süt gelmesi, gebe kalmakta güçlük ve cinsel istekte belirgin azalma prolaktin açısından değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler birkaç gün içinde planlanan bir muayeneyle araştırılabilir. Prolaktinoma bilinen bir kadında yeni başlayan şiddetli baş ağrısı ya da görmede ani değişiklik ise tek başına bile beklemeden acil servise başvurmayı gerektirir. Prolaktin ölçümü, gebe kalma değerlendirmesinde FSH, LH ve TSH ile birlikte istenen temel testlerdendir.

Hangi belirtiler prolaktin ölçümü gerektirir?

• Adet düzensizliği: Adetlerin seyrekleşmesi ya da aylarca hiç gelmemesi.
• Süt gelmesi: Gebelik ve emzirme dışında göğüsten süt benzeri sıvı gelmesi.
• Gebe kalamama: Düzenli ilişkiye rağmen gebeliğin gecikmesi.
• Baş ağrısı ve görme sorunları: Süregen baş ağrısı ya da görme alanında daralma hissi.

Erkekte prolaktin yüksekliği gebeliği etkiler mi?

Erkekte prolaktin yüksekliği testosteronu düşürerek cinsel isteksizlik, sertleşme sorunu ve sperm yapımında azalmaya yol açabilir. Bu belirtiler gebeliği dolaylı biçimde geciktirebilir. Erkeklerde prolaktinoma çoğu zaman daha geç fark edilir ve tanı konduğunda daha büyük olabilir. Tedavi kadınlarda olduğu gibi prolaktin düşürücü ilaçlarla yapılır. Sperm tahlili bozuk ve testosteron düşük çıkan bir erkekte prolaktin de ölçülür. Kadına yapılan diğer hormon testlerini FSH, LH ve östrojen değerleri yazımızda anlattık.

Özetle prolaktin, yükseldiğinde yumurtlamayı baskılayabilen ama doğru ölçüldüğünde ve nedeni bulunduğunda tedavi edilebilen bir hormondur. Tek bir hafif yüksek sonuç tek başına tanı koydurmaz; ölçüm uygun koşullarda tekrarlanır. Prolaktin sonucunuzu, adet düzeninizi ve belirtilerinizi birlikte değerlendirecek ebe ya da hekiminizle konuşarak izlenecek yolu belirlemenizi öneriyoruz.