Hamile Kalmayı Kolaylaştıran İlaçlar Var mı?

Hamile kalmayı kolaylaştıran ilaçlar vardır, ancak bu ilaçlar yalnızca yumurtlama sorunu gibi belirli bir neden saptandığında, reçeteyle ve izlem altında kullanılır. Düzenli yumurtlayan ve tetkikleri olağan çıkan bir kadında gebeliği hızlandıran genel bir "hamile kalma hapı" yoktur. İnternette ilaç adları sıkça paylaşılır. Oysa aynı ilaç bir kadında yumurtlamayı düzene sokarken başka bir kadında ikiz gebeliğe ya da yumurtalıkların aşırı uyarılmasına yol açabilir. Bu yazıda hangi ilaç gruplarının hangi amaçla verildiğini, tedavinin nasıl izlendiğini ve kendi kendine ilaç kullanmanın neden sakıncalı olduğunu anlatıyoruz.

Hamile Kalmak İçin Kullanılan İlaçlar Ne İşe Yarar?

Hamile kalmak için kullanılan ilaçlar gebeliği kendiliğinden oluşturmaz; gebe kalmayı engelleyen belirli bir sorunu düzeltmeye çalışır. Bu sorun çoğunlukla yumurtlamanın hiç olmaması ya da düzensiz olmasıdır. Bazen de prolaktin ya da tiroid hormonu gibi yumurtlamayı dolaylı olarak bozan bir dengesizlik bulunur. Sorun yumurtlamada değil de tüplerde ya da spermde ise yumurtlama ilacı tek başına yardımcı olmaz. Bu nedenle ilaç seçimi, önce nedenin bulunmasına dayanır. Yumurtlamanın neden aksadığını yumurtlama bozukluğunun nasıl anlaşıldığını anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.

Yumurtlama ilacı vücutta tam olarak ne yapar?

Her adet döngüsünde beyindeki hipofiz bezi, FSH adlı hormonu salgılayarak yumurtalıktaki keseciklerin, yani foliküllerin büyümesini sağlar. Folikül yeterli büyüklüğe ulaşınca LH hormonundaki ani yükselme yumurtanın çatlamasını tetikler. Yumurtlama ilaçları bu zincirin bir halkasını güçlendirir. Bazıları beynin daha fazla FSH salgılamasını sağlar, bazıları ise doğrudan FSH etkisi taşır. Sonuçta amaç, döngüde en az bir sağlıklı yumurtanın olgunlaşıp çatlamasıdır. Döllenme, tutunma ve gebeliğin sürmesi ise ilacın etki alanının dışında kalan ayrı basamaklardır.

Bu ilaçlar hangi durumlarda düşünülür?

• Yumurtlamanın olmaması: Adetleri seyrek gelen ya da hiç gelmeyen kadınlarda yumurtlama uyarılabilir.
• Polikistik over sendromu: Yumurtlamanın düzensiz olduğu bu durumda ilaç tedavisi sık başvurulan basamaklardan biridir.
• Hormon dengesizlikleri: Prolaktin yüksekliği ya da tiroid bozukluğu varsa önce bu dengesizlik düzeltilir.
• Aşılama hazırlığı: Açıklanamayan kısırlıkta, aşılama öncesinde yumurtlama ilacıyla döngü planlanabilir.

Yumurtlama İlaçları Nelerdir, Hangi Gruplara Ayrılır?

Yumurtlama ilaçları üç ana grupta toplanır: ağızdan alınan yumurtlama hapları, deri altına yapılan hormon iğneleri ve altta yatan hastalığı düzelten destek ilaçları. Hap ve iğne arasındaki fark yalnızca kullanım biçimi değildir. Etki gücü, izlem sıklığı ve yan etki olasılığı da birbirinden ayrılır. Hangi grubun uygun olduğuna kadının yaşı, yumurtalık rezervi, önceki tedavilere verdiği yanıt ve eşinin sperm sonuçları birlikte bakılarak karar verilir. Aşağıda bu grupları ilaç adı vermeden, işleyişleri üzerinden anlatıyoruz.

Ağızdan alınan yumurtlama hapları nasıl etki eder?

Bu hapların bir bölümü beyindeki östrojen algısını geçici olarak engeller. Beyin vücutta östrojen azmış gibi algılar ve daha fazla FSH salgılar. Diğer bir grup ise östrojen yapımını kısa süreliğine baskılayan aromataz önleyici haplardır ve sonuçta yine FSH artar. Haplar genellikle adet döngüsünün ilk günlerinde kısa bir süre kullanılır. Başlama günü, süresi ve miktarı yalnızca hekim tarafından belirlenir. Etkinin görülüp görülmediği ultrasonla ve gerektiğinde kan tahliliyle izlenir.

Yumurtlama iğneleri haplardan nasıl ayrılır?

İğneler FSH ve LH etkisini doğrudan yumurtalığa ulaştırır. Bu nedenle haplara yanıt vermeyen kadınlarda, aşılamada ya da tüp bebek hazırlığında kullanılabilir. Etkileri daha güçlü olduğu için izlem daha sık yapılır ve birden çok folikülün büyüme olasılığı artar. Folikül olgunlaştığında yumurtayı çatlatmak için ayrı bir iğne de uygulanabilir. İğne türlerini ve uygulama biçimini yumurtlama iğnelerini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Altta yatan soruna yönelik hangi ilaçlar kullanılır?

• Prolaktin düşürücü ilaçlar: Süt hormonu yüksekliği yumurtlamayı baskıladığında bu hormonu dengeye getirir.
• Tiroid hormonu ilacı: Tiroid bezi az çalışıyorsa hormon açığını kapatarak adet düzenine katkı sağlar.
• İnsülin duyarlılığını artıran ilaçlar: İnsülin direnci bulunan bazı polikistik over sendromlu kadınlarda yumurtlamayı destekleyebilir.
• Progesteron desteği: Yumurtlamadan sonraki dönemde rahim iç zarını tutunmaya hazırlamak için seçilmiş durumlarda verilir.

Süt hormonunun yumurtlamaya etkisini prolaktin değerlerini ele aldığımız yazıda ayrıca açıkladık.

Hamile Kalmak İçin İlaç Tedavisi Nasıl Planlanır ve İzlenir?

İlaç tedavisi, çiftin birlikte değerlendirilmesinden sonra ve döngü döngü izlenerek planlanır. Önce kadında yumurtlama, yumurtalık rezervi ve tüplerin açıklığı, erkekte ise sperm tahlili incelenir. Bu bilgiler olmadan başlanan ilaç, gerçek sorunu gözden kaçırabilir. Tedavi başladıktan sonra her döngüde folikülün büyüklüğü, rahim iç zarının kalınlığı ve gerekirse hormon düzeyleri kontrol edilir. Sonuca göre ilaç miktarı ya da yöntem değiştirilebilir. Bu kararların tamamı muayene ve tetkik bulgularına göre verilir.

Tedaviye başlamadan önce hangi tetkikler yapılır?

Adetin ilk günlerinde FSH, LH ve östrojen, yumurtalık rezervi için AMH, ayrıca prolaktin ve TSH bakılabilir. Ultrasonla yumurtalıklar ve rahim incelenir. Tüplerin açık olup olmadığı rahim filmiyle değerlendirilebilir. Eşten de sperm tahlili istenir, çünkü erkeğe bağlı bir sorun varsa yumurtlama ilacı tek başına yeterli olmaz. Bu testlerin ayrıntısını çiftlere yapılan doğurganlık testlerini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

İlaç kullanırken ultrasonla takip neden gereklidir?

Ultrason, ilacın yumurtalıkta kaç folikül büyüttüğünü ve bunların ne boyuta ulaştığını gösterir. Tek folikül yerine çok sayıda folikül büyüyorsa çoğul gebelik ve aşırı uyarılma riski artar. Bu durumda hekim o döngüde ilişkiyi ertelemeyi ya da ilacı durdurmayı önerebilir. Ultrason ayrıca yumurtlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğini ve ilişki zamanının ne zaman planlanacağını belirlemeye yardım eder. Takip yapılmadan kullanılan yumurtlama ilacı, bu güvenlik basamaklarını devre dışı bırakır.

Yumurtlama İlaçlarının Riskleri ve Yan Etkileri Nelerdir?

Yumurtlama ilaçlarının başlıca riskleri çoğul gebelik ve yumurtalıkların aşırı uyarılmasıdır; bunların yanında geçici ve hafif yan etkiler de görülebilir. Risklerin büyüklüğü ilacın türüne, miktarına ve kadının yumurtalıklarının ilaca duyarlılığına göre değişir. Polikistik over sendromu olan kadınlarda yumurtalıklar ilaca daha güçlü yanıt verebilir. Bu nedenle tedavi en düşük etkili miktarla başlatılır ve yakından izlenir. Yan etkiler de ilaçtan ilaca farklılık gösterir.

Yumurtlama ilaçlarının sık görülen yan etkileri nelerdir?

• Sıcak basması: Östrojen algısını etkileyen haplarla geçici ateş basmaları olabilir.
• Karında şişkinlik: Büyüyen foliküller nedeniyle kasıkta dolgunluk ve hafif gerginlik hissedilebilir.
• Baş ağrısı ve duygu dalgalanması: Hormon değişimine bağlı olarak sinirlilik ya da keyifsizlik görülebilir.
• Görme değişikliği: Bulanık görme ya da ışık çakmaları seyrek görülür ve hekime hemen bildirilmelidir.

Yumurtlama tedavisinde ikiz gebelik riski neden artar?

Doğal bir döngüde genellikle tek folikül olgunlaşır. İlaçlar ise aynı döngüde birden fazla folikülün büyümesine yol açabilir. Birden çok yumurta çatlarsa ikiz ya da daha fazla bebekli gebelik oluşabilir. Çoğul gebelik erken doğum ve gebelik tansiyonu gibi sorunların olasılığını artırır. Bu nedenle ultrasonda çok sayıda olgun folikül görüldüğünde hekim döngüyü iptal etmeyi önerebilir. Bu karar o ay için hayal kırıklığı yaratsa da sonraki döngüde ilaç miktarı yeniden ayarlanabilir.

Yumurtalıkların aşırı uyarılması nasıl fark edilir?

Aşırı uyarılma daha çok iğne tedavilerinde, haplarla ise daha seyrek gelişir. Hafif şişkinlik, kasıkta dolgunluk ve hafif bulantı gibi yakınmalar aynı gün izleyen ekibe bildirilmelidir. Aşağıdakilerden yalnızca biri bile varsa beklemeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir:

• Şiddetli ya da tek taraflı keskin karın veya kasık ağrısı
• Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı
• Bayılma
• Pedi kısa sürede dolduran yoğun vajinal kanama

Hamile Kalma İlacı Kendi Kendine Kullanılır mı, Ne Zaman Değerlendirme İstenmeli?

Hamile kalma ilaçları kendi kendine ya da bir yakının önerisiyle kullanılmamalıdır. Bu ilaçlar ancak muayene ve tetkiklerden sonra, izlem planıyla birlikte reçete edilir. Gebe kalmakta zorlanan bir çiftin yapması gereken ilk adım ilaç aramak değil, nedenin araştırılmasıdır. Bazen sorun ilaçla değil, kilo düzenlemesi, tiroid tedavisi ya da tüplerin değerlendirilmesiyle çözülür. Başvuru zamanı ise kadının yaşına ve adet düzenine göre değişir.

Başkasına yazılmış yumurtlama ilacını kullanmak neden sakıncalıdır?

Başka bir kadına yazılan ilaç, onun yaşına, rezervine ve tetkik sonuçlarına göre seçilmiştir. Aynı ilaç sizin döngünüzde hiç etki etmeyebilir ya da beklenenden güçlü yanıt oluşturabilir. Ultrason takibi olmadan çok sayıda folikülün büyüdüğü fark edilmez. Ayrıca tüpleri kapalı bir kadında ya da sperm sorunu olan bir çiftte ilaç aylarca boşuna kullanılır. Bu süre, özellikle ileri yaşta, kaybedilmemesi gereken bir zamandır. Elinizde kalan ilacı başkasına vermemek de aynı nedenle önemlidir.

Ne kadar süre denedikten sonra değerlendirme istenmelidir?

Otuz beş yaşından genç ve adetleri düzenli bir kadında, düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik olmazsa değerlendirme önerilir. Otuz beş yaş ve üzerinde bu süre altı aya iner. Kırk yaşın üzerinde ya da adetler çok düzensizse beklemeden başvurmak uygundur. Daha önce geçirilmiş kasık enfeksiyonu, endometriozis ya da erkekte bilinen bir sorun varsa da süre beklenmez. Ortalama bekleme süresini hamile kalmanın ne kadar sürdüğünü anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Özetle, hamile kalmaya yardım eden ilaçlar belirli nedenler için kullanılan tedavilerdir; ancak yalnızca doğru nedene, doğru zamanda ve izlem altında verildiklerinde amaca hizmet edebilirler. Hap, iğne ya da destek ilacı fark etmeksizin hepsinin riskleri ve sınırları vardır. Size hangi yöntemin uygun olduğunu, tetkik sonuçlarınızı birlikte değerlendirecek ebe ya da hekiminizle konuşmanızı öneriyoruz.