Hamilelikte Folik Asit Ne İşe Yarar?

Hamilelikte folik asit, bebeğin beyin ve omuriliğine dönüşecek nöral tüpün sağlıklı kapanmasına yardım eder ve spina bifida, anensefali gibi doğumsal kusurların riskini belirgin biçimde azaltır. Annede de artan kan yapımını destekler. Bu koruyucu etkinin en önemli kısmı, döllenmeden sonraki ilk dört haftada, yani kadının henüz gebe olduğunu bilmeyebileceği dönemde gerçekleşir. Bu nedenle gebelik testi pozitif çıktıktan sonra başlamak koruyucu pencerenin bir kısmını kaçırmak anlamına gelebilir. Bir başka yaygın kaygı da folik asit kullanmadan gebe kalan bir kadının bebeğinde mutlaka sorun olacağıdır. Bu doğru değildir, yalnızca risk artar. Bu yazıda folik asidin bebeği nasıl koruduğunu, anneye katkısını, kullanılmadığında neler olabileceğini ve hangi kadınların daha dikkatli olması gerektiğini açıklıyoruz.

Folik Asit Gebelikte Bebeğe Nasıl Bir Koruma Sağlar?

Folik asit gebelikte bebeği, sinir sisteminin temelini oluşturan nöral tüpün eksiksiz kapanmasını destekleyerek korur. Embriyonun gelişiminin ilk haftalarında hücreler çok hızlı bölünür ve yeni dokular oluşur. Bu hızlı yapım için bol miktarda folat gerekir. Folat yetersiz kaldığında nöral tüp bir noktada açık kalabilir. Gebelik öncesinde ve ilk haftalarda yeterli folik asit alan kadınlarda bu kusurların daha seyrek görüldüğü büyük çalışmalarla gösterilmiştir.

Nöral tüp nedir, ne zaman kapanır?

Nöral tüp, embriyonun sırt bölgesinde oluşan ve zamanla beyne, omuriliğe ve bunları saran kemik yapıya dönüşen olukçuk biçiminde bir yapıdır. Bu oluk, döllenmeden sonraki üçüncü haftada belirginleşir ve dördüncü haftanın sonunda iki ucundan kapanarak tüp hâlini alır. Son adet tarihine göre hesaplandığında bu, yaklaşık altıncı gebelik haftasına karşılık gelir. Kapanma bir kez tamamlandıktan sonra açık kalan bir bölüm sonradan kendiliğinden kapanmaz.

Nöral tüp kusurları hangi sorunlara yol açar?

• Spina bifida: Omurganın bir bölümünün tam kapanmamasıdır; bacaklarda güç kaybı, idrar ve dışkı kontrolünde sorunlar görülebilir.
• Anensefali: Beynin ve kafatasının büyük bölümünün gelişmemesidir; yaşamla bağdaşmayan ağır bir kusurdur.
• Ensefalosel: Beyin dokusunun kafatasındaki bir açıklıktan dışarı doğru kese biçiminde çıkmasıdır.
• Eşlik eden sorunlar: Beyinde sıvı birikmesi ve öğrenme güçlükleri gibi uzun süreli sorunlar gelişebilir.

Folik asit başka doğumsal sorunları da etkiler mi?

Bazı çalışmalar gebelik öncesi folik asit kullanımının doğumsal kalp kusurları ve dudak damak yarığı riskinde de azalmayla ilişkili olabileceğini düşündürmüştür. Ancak bu konudaki bulgular nöral tüp kusurlarındaki kadar güçlü ve tutarlı değildir. Doğumsal kusurların büyük bir kısmının nedeni genetik ve çevresel etkenlerin birleşimidir. Folik asit bu kusurların tamamını önleyen bir araç değildir, ama kanıtlanmış en önemli koruyucu adımlardan biridir.

Gebelik Öncesi Folik Asit Neden Kullanılır?

Gebelik öncesi folik asit, nöral tüp kapanırken vücutta yeterli folat deposunun hazır bulunması için kullanılır. Tüp, kadının adet gecikmesini fark etmesinden kısa süre sonra kapanır. Kandaki folat düzeyinin koruyucu seviyeye ulaşması ise birkaç hafta düzenli kullanım gerektirir. Bu nedenle takviyeye gebelik planlanır planlanmaz başlanması önerilir. Başlama zamanının ayrıntılarını folik aside gebelikten ne kadar önce başlanmalı sorusunu yanıtladığımız yazıda bulabilirsiniz.

Test pozitif çıktıktan sonra başlamak neden geç kalabilir?

Ev gebelik testinin pozitif çıktığı dönemde embriyo zaten iki haftalıktır. Nöral tüpün kapanması ise bundan sonraki iki hafta içinde tamamlanır. Takviyeye bu noktada başlayan bir kadında kan folat düzeyi koruyucu seviyeye ulaşmadan kritik dönem bitebilir. Yine de geç başlamak boşuna değildir. Folat gebelik boyunca hücre yapımı ve annenin kan üretimi için gerekmeye devam eder.

Planlanmamış gebelikler için ne öneriliyor?

Gebeliklerin önemli bir kısmı planlanmadan gerçekleşir. Bu nedenle birçok sağlık kuruluşu, gebe kalma olasılığı bulunan tüm doğurganlık çağındaki kadınların folattan zengin beslenmesini ve gebelik düşünüyorlarsa folik asit kullanmasını önerir. Bazı ülkelerin un ve tahılları folik asitle zenginleştirmesi de bu amaca hizmet eder. Düzenli bir korunma yöntemi kullanmayan ve gebelik olasılığı bulunan kadınların bu konuyu sağlık ekibiyle konuşması yararlıdır.

Hamilelikte Folik Asit Annenin Sağlığına Ne Katkı Sağlar?

Hamilelikte folik asit annede artan kan hacmine eşlik eden alyuvar üretimini destekler ve folat eksikliğine bağlı kansızlığın önlenmesine yardım eder. Gebelikte annenin kan hacmi belirgin biçimde artar, rahim büyür, plasenta gelişir. Tüm bu dokuların yapımı yeni hücre üretimi demektir ve folat ihtiyacını yükseltir. Bu nedenle gebelikte önerilen günlük folat miktarı gebelik dışı döneme göre daha fazladır. Önerilen miktarı hamilelikte günlük folik asit ihtiyacı yazımızda ele aldık.

Gebelikte folat ihtiyacı neden artar?

• Bebeğin büyümesi: Bebeğin her dokusu hızlı hücre bölünmesiyle oluşur.
• Plasentanın gelişimi: Plasenta da yeni hücre yapımıyla büyüyen bir organdır.
• Kan hacminin artması: Annenin daha fazla alyuvar üretmesi gerekir.
• Rahmin büyümesi: Rahim kası gebelik boyunca kat kat büyür.
• Bulantı ve kusma: İlk aylarda azalan iştah, besinlerden alınan folatı düşürebilir.

Gebelik kansızlığının önlenmesinde rolü nedir?

Gebelikte en sık görülen kansızlık nedeni demir eksikliğidir. Folat eksikliği ise ikinci sırada gelir ve iki durum sık sık birlikte bulunur. Uluslararası öneriler bu nedenle gebelik boyunca demirle birlikte folik asit kullanımını önerir. Folat eksikliğine bağlı kansızlık annede yorgunluğu ve nefes darlığını artırır. Doğumdaki kan kaybına karşı vücudun dayanıklılığını da azaltabilir.

Folik asit düşük ya da erken doğum riskini etkiler mi?

Folik asidin düşük, erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve gebelik zehirlenmesi üzerine etkisi çok sayıda çalışmada incelenmiştir. Sonuçlar tutarlı değildir ve folik asidin bu sorunları önlediği kanıtlanmış sayılmaz. Gebelik zehirlenmesi riski olan kadınlarda yüksek miktarda folik asit verilen büyük bir çalışma da koruyucu bir etki göstermemiştir. Bu nedenle folik asidin asıl kanıtlanmış faydası nöral tüp kusurlarının önlenmesidir.

Gebelikte Folik Asit Kullanılmazsa Ne Olur?

Gebelikte folik asit kullanılmazsa bebekte nöral tüp kusuru riski artar ve annede folat eksikliğine bağlı kansızlık gelişme olasılığı yükselir. Bu, folik asit kullanmayan her kadının bebeğinde sorun olacağı anlamına gelmez. Doğumsal kusurların birden fazla nedeni vardır ve risk kişiden kişiye değişir. Takviye kullanmak da riski sıfırlamaz, ancak önemli ölçüde azaltır. Önerilen yol bu nedenle, takviyeyi atlamamak ve fark edildiği anda başlamaktır.

Folik asit almadan gebe kalanlar ne yapmalı?

Gebeliğini folik asit kullanmadan öğrenen bir kadın için ilk adım, takviyeye hemen başlamak ve durumu sağlık ekibine bildirmektir. Gebelik takibinde yapılan kan tahlilleri ve ultrason incelemeleri bebeğin gelişimini değerlendirmeye yardım eder. Özellikle ikinci üç aylık dönemde yapılan ayrıntılı ultrason, omurga ve beyin yapısını inceler. Testin pozitif çıkmasından sonraki adımları hamilelik testi pozitif çıktıktan sonra yapılacaklar yazımızda sıraladık.

Hangi kadınlarda nöral tüp kusuru riski daha yüksektir?

• Önceki etkilenmiş gebelik: Daha önce nöral tüp kusurlu bir gebeliği olmuş kadınlar.
• Aile öyküsü: Kendisinde, eşinde ya da yakın akrabalarında bu kusur bulunanlar.
• Şeker hastalığı: Gebelik öncesi şekeri iyi kontrol edilmeyen kadınlar.
• Belirgin fazla kilo: Beden kitle indeksi yüksek olan kadınlar.
• Sara ilacı kullanımı: Bazı sara ilaçları folat düzeyini ve nöral tüp gelişimini etkileyebilir.

Hamilelikte Folik Asit Herkes İçin Gerekli mi?

Hamilelikte folik asit, risk taşısın ya da taşımasın gebelik planlayan ve gebeliğinin ilk aylarındaki her kadın için önerilir. Bunun nedeni, nöral tüp kusurlu bebeklerin önemli bir kısmının hiçbir risk etkeni olmayan annelerden doğmasıdır. Takviyenin ne kadar süreyle sürdürüleceği ise ülkeden ülkeye ve kişiden kişiye değişir. Bu konuyu folik asidin hamilelikte ne zamana kadar kullanıldığı yazımızda anlattık.

Dengeli beslenen bir kadın da takviyeye ihtiyaç duyar mı?

Evet, dengeli beslenen bir kadına da gebelik öncesi ve erken gebelikte takviye önerilir. Besinlerdeki folat ısıyla kolayca kaybolur ve takviyedeki folik asit kadar iyi emilmez. Günlük beslenmeyle koruyucu düzeye ulaşmak bu nedenle güçtür. Folattan zengin yiyecekler yine de önemlidir ve takviyenin yanında sürdürülmelidir. Takviye beslenmenin yerine geçmez, onu tamamlar.

Folik asit kullanmak istemeyen bir kadın neleri bilmeli?

Bazı kadınlar ilaç kullanmaktan kaçındığı ya da sosyal medyada okuduğu iddialar nedeniyle folik asit almak istemeyebilir. Önerilen miktarlarda folik asidin anne ve bebek için ciddi bir yan etkisi gösterilmemiştir. Kaygılarınızı sağlık ekibinizle açıkça konuşmanız, kararınızı doğru bilgiye dayandırmanızı sağlar. Takviye kullanmamaya karar verilse bile folattan zengin beslenmenin önemi artar.

Özetle hamilelikte folik asidin kanıtlanmış en önemli yararı, bebeğin beyin ve omuriliğinin sağlıklı gelişimine katkı sağlamasıdır; annede de kan yapımını destekler. Etkinin büyük kısmı ilk haftalarda gerçekleştiği için gebelik öncesinden başlamak önem taşır. Size özgü risk etkenlerinizi ve takviye planınızı gebeliğinizi izleyen ebe ya da hekimle ayrıntılı biçimde konuşmanızı öneriyoruz.