Bebek Sahibi Olamayan Çiftlerde Hangi Tedavi Seçenekleri Var?

Bebek sahibi olamayan çiftlerde tedavi seçenekleri; yaşam biçimi düzenlemeleri, altta yatan hastalıkların tedavisi, yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar, aşılama, tüp bebek ve bazı cerrahi girişimlerdir. Hangi seçeneğin uygun olduğu, gebeliği zorlaştıran nedene, kadının yaşına ve ne kadar süredir gebelik beklendiğine göre belirlenir. Sık görülen iki uç vardır: tetkik yapılmadan doğrudan tüp bebeğe yönelmek ya da yıllarca değerlendirme yaptırmadan beklemek. İkisi de çiftin zaman ve emek kaybetmesine yol açabilir. Bu yazıda tedavi planının nasıl kurulduğunu, kadın ve erkek için hangi seçeneklerin bulunduğunu ve kanser tedavisi gibi özel durumlarda doğurganlığın nasıl korunabileceğini ele alıyoruz.

Gebe Kalamayan Çiftlerde Tedavi Planı Neye Göre Belirlenir?

Tedavi planı, kadın ve erkeğin birlikte değerlendirildiği tetkiklerle ortaya çıkan nedene, kadının yaşına ve gebelik bekleme süresine göre belirlenir. 35 yaşın altındaki kadınlarda bir yıl, 35 yaş ve üzerinde altı ay düzenli ilişkiye rağmen gebelik olmazsa değerlendirme önerilir. 40 yaşın üzerinde ya da bilinen bir sorun varsa beklemeden başvurmak uygundur. Değerlendirmede hangi tetkiklerin yapıldığını çiftlere yapılan doğurganlık testleri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Gebeliği zorlaştıran nedenler nasıl gruplandırılır?

• Yumurtlama sorunları: Polikistik over sendromu, tiroid ve prolaktin bozuklukları ya da aşırı kilo değişimi yumurtlamayı düzensizleştirebilir.
• Tüp sorunları: Geçirilmiş enfeksiyon, ameliyat ya da endometriozis tüplerde tıkanıklığa yol açabilir.
• Erkek kaynaklı sorunlar: Sperm sayısının, hareketinin ya da biçiminin bozuk olması döllenmeyi zorlaştırır.
• Rahim kaynaklı sorunlar: Polip, miyom, rahim içi yapışıklık ya da doğuştan şekil farklılıkları tutunmayı etkileyebilir.
• Açıklanamayan kısırlık: Tüm tetkikler normal olduğu hâlde gebelik oluşmayan durumlara bu ad verilir.

Kadının yaşı tedavi seçimini nasıl etkiler?

Kadının doğuştan sahip olduğu yumurta sayısı yaşla birlikte azalır ve yumurtaların niteliği de değişir. Bu nedenle genç bir kadında basamak basamak ilerlemek için zaman varken, ileri yaşta daha hızlı karar vermek gerekebilir. Örneğin 30 yaşında açıklanamayan kısırlığı olan bir çiftte önce ilaç ve aşılama denenebilir. Aynı tablo 40 yaşında bir kadında ise doğrudan tüp bebeğin konuşulmasına yol açabilir. Yumurtalık rezervini gösteren AMH değeri ve ultrasonda sayılan foliküller de bu kararı etkiler.

Bebek Sahibi Olmak İçin İlaçla ve Cerrahi Yolla Hangi Tedaviler Uygulanır?

İlaç tedavisi çoğunlukla yumurtlamayı düzenlemeye ya da altta yatan bir hormon bozukluğunu düzeltmeye yöneliktir; cerrahi tedavi ise rahim, tüp ya da yumurtalıktaki yapısal sorunlar için düşünülür. Bu tedaviler bazen tek başına yeterli olur. Bazen de aşılama ya da tüp bebek öncesinde ortamı hazırlamak için yapılır. Her ilacın ve girişimin yararı ile olası yan etkileri, kişinin durumuna göre ayrıca konuşulur. İlaçların kendi kendine, reçetesiz ya da başkasının önerisiyle kullanılması ise çoğul gebelik ve yan etki riskini artırır.

Yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar ve zamanlı ilişki kimlere önerilir?

Yumurtlaması düzensiz olan ya da hiç yumurtlamayan, tüpleri açık ve eşinin sperm değerleri uygun olan kadınlarda ilk basamaklardan biridir. Ağızdan alınan tabletler ya da cilt altına yapılan hormon iğneleriyle bir ya da birkaç folikülün büyümesi sağlanır. Ultrasonla takip edilen döngüde yumurtlama gününe göre ilişki planlanır. Bu yaklaşıma zamanlı ilişki denir. İlaç gruplarını hamile kalmayı kolaylaştıran ilaçlar yazımızda ayrıca ele aldık.

Altta yatan hastalıkların tedavisi gebe kalmayı nasıl etkiler?

Tiroid bezinin az ya da çok çalışması, prolaktin hormonunun yüksekliği ve kontrolsüz diyabet adet düzenini ve yumurtlamayı bozabilir. Bu hastalıklar tedavi edildiğinde döngü düzene girebilir ve bazı çiftlerde ek bir tedaviye gerek kalmadan gebelik oluşabilir. Polikistik over sendromu olan ve kilosu yüksek kadınlarda kilo verilmesi yumurtlamayı yeniden başlatabilir. Çölyak gibi fark edilmemiş hastalıklar da araştırılan nedenler arasında yer alır. Bu nedenle tedavi planı genel sağlığın gözden geçirilmesiyle başlar.

Hangi durumlarda cerrahi girişim gündeme gelir?

Rahim içindeki polipler, rahim boşluğuna doğru büyüyen miyomlar, rahim içi yapışıklıklar ve rahmi ikiye bölen perde gibi durumlar histeroskopi, yani rahim içine kamerayla girilen işlemle düzeltilebilir. Sıvı dolu ve tıkalı tüpler, tüp bebekten önce ele alınması gereken bir durum olabilir. Büyük yumurtalık kistleri ve endometriozis için ameliyat kararı, yumurtalık rezervine etkisi tartılarak verilir. Her cerrahi ya da girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişir. İşlem öncesinde hekiminizden ayrıntılı görüş almanız önerilir.

Aşılama ve Tüp Bebek Arasındaki Fark Nedir, Kimler İçin Düşünülür?

Aşılamada hazırlanan sperm rahme bırakılır ve döllenme vücut içinde olur; tüp bebekte ise yumurtalar toplanır, laboratuvarda döllenir ve oluşan embriyo rahme yerleştirilir. Aşılama tüplerin açık olmasını ve spermin belirli bir düzeyin üzerinde olmasını gerektirir. Tüp bebek ise tüplerin kapalı olduğu, sperm değerlerinin çok düşük olduğu ya da diğer yöntemlerin sonuç vermediği durumlarda öne çıkar. Hangi yöntemin uygun olduğu kişiye göre değişir ve tek bir doğru sıralama yoktur.

Aşılama hangi çiftler için bir seçenektir?

Hafif sperm sorunları, açıklanamayan kısırlık ve ilaçla yumurtlaması sağlanan kadınlar aşılama için düşünülen başlıca gruplardır. İşlem kısa sürer ve narkoz gerektirmez. Aşılamada gebe kalma olasılığı kadının yaşına, sperm değerlerine ve gebeliği zorlaştıran nedene göre belirgin biçimde değişir. Bu nedenle tek bir sayıyla ifade etmek yanıltıcı olur. Ekip, belirli sayıda denemeden sonra sonucu birlikte gözden geçirmeyi önerebilir. İşlemin nasıl yapıldığını aşılama tedavisinin adımlarını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Hamile kalmak için yapılan embriyo transferi ne demektir?

Embriyo transferi, tüp bebek tedavisinde laboratuvarda gelişen embriyonun ince bir kateterle rahim boşluğuna yerleştirilmesidir. Transfer çoğunlukla döllenmeden üç ya da beş gün sonra yapılır. İşlem birkaç dakika sürer ve genellikle narkoz gerektirmez. Ultrason eşliğinde yapılması, embriyonun rahim boşluğunda uygun bir noktaya bırakılmasına yardım eder. Embriyolar taze olarak aynı döngüde ya da dondurulup sonraki bir döngüde transfer edilebilir. Tüm aşamaları tüp bebek tedavisinin süreci yazımızda anlattık.

Mikroenjeksiyon hangi durumlarda kullanılır?

Mikroenjeksiyon, tıp dilinde ICSI, tek bir sperm hücresinin ince bir iğneyle doğrudan yumurtanın içine verilmesidir. Sperm sayısı ya da hareketi çok düşük olduğunda, sperm testisten alındığında ya da önceki denemelerde döllenme olmadığında tercih edilir. Klasik tüp bebekte ise yumurta ve spermler aynı kapta bir araya getirilir ve döllenme kendiliğinden beklenir. Halk arasında bu yönteme havuz yöntemi de denir. Hangi tekniğin kullanılacağına laboratuvar bulgularına göre karar verilir.

Erkek Kaynaklı Sorunlarda Hangi Tedavi Seçenekleri Var?

Erkek kaynaklı sorunlarda tedavi; yaşam biçimi değişiklikleri, hormon bozukluklarının düzeltilmesi, bazı durumlarda cerrahi ve gerektiğinde mikroenjeksiyonla tüp bebek seçeneklerini kapsar. Gebe kalamayan çiftlerin önemli bir kısmında erkek kaynaklı bir etken de bulunur. Bu nedenle değerlendirme her zaman iki eşi birlikte kapsamalıdır. Sperm analizi basit, hızlı ve bilgi veren bir testtir. Tek bir sonuç sınırda çıktığında test birkaç hafta sonra tekrarlanabilir.

Sperm değerleri düşük olan erkeklerde neler yapılabilir?

Sigarayı bırakmak, alkolü azaltmak, sağlıklı kiloya ulaşmak ve aşırı sıcaktan korunmak ilk adımlardır. Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için bu değişikliklerin etkisi ancak birkaç ay sonra görülebilir. Hormon bozukluğu saptanan erkeklerde bu bozukluk tedavi edilir. Testis toplardamarlarının genişlemesi, yani varikosel bazı erkeklerde sperm değerlerini etkileyebilir ve cerrahi seçeneği konuşulabilir. Değerler belirgin düşükse tüp bebek ve mikroenjeksiyon gündeme gelir. Erkekte yapılacak değerlendirmenin, kadının tetkikleriyle aynı dönemde tamamlanması zaman kazandırır.

Menide hiç sperm bulunmazsa çocuk sahibi olmak mümkün mü?

Menide hiç sperm bulunmamasına azospermi denir. Bu durum sperm kanallarının tıkalı olmasından ya da testisteki üretimin azalmasından kaynaklanabilir. Kanallar tıkalıysa testiste üretim çoğunlukla sürer ve sperm küçük bir işlemle doğrudan testisten alınabilir. Üretim azaldığında da testis dokusunda sperm aranabilir, ancak bulunup bulunmayacağı kişiden kişiye değişir. Bulunan spermle mikroenjeksiyon yapılarak tüp bebek tedavisi uygulanabilir. Azospermi saptanan erkeklerde hormon ve genetik testler de nedenin anlaşılmasına katkı sağlar.

Kemoterapi Gibi Özel Durumlarda Doğurganlık Nasıl Korunur, Ne Zaman Başvurulmalı?

Kemoterapi ya da ışın tedavisi alacak kişilerde, tedaviye başlamadan önce yumurta, sperm ya da embriyo dondurularak ileride çocuk sahibi olma olasılığı korunabilir. Bazı kanser ilaçları yumurtalık ve testis dokusuna kalıcı zarar verebilir. Bu nedenle doğurganlığın korunması konusunun tanı konduğu andan itibaren konuşulması önem taşır. Ergenlik çağındaki çocuklarda ve gençlerde de bu konu aileyle birlikte ele alınabilir. Kanser tedavisinden sonra gebelik planlamayı kemoterapi sonrası gebelik yazımızda ayrıca ele aldık.

Kanser tedavisi öncesinde yumurta ya da sperm dondurmak nasıl yapılır?

Erkeklerde sperm dondurma, bir ya da birkaç örneğin alınıp özel koşullarda saklanmasıyla kısa sürede yapılabilir. Kadınlarda yumurta dondurmak için yumurtalıkların yaklaşık iki haftalık bir uyarımla hazırlanması ve yumurtaların toplanması gerekir. Evli çiftlerde yumurtalar döllenerek embriyo olarak da saklanabilir. Kanser tedavisinin geciktirilemeyeceği durumlarda yumurtalık dokusunun dondurulması gibi seçenekler de araştırılmaktadır. Hangi yolun uygun olduğuna kanser tedavisini yürüten ekiple birlikte karar verilir.

Tedavi seçenekleri arasında karar verirken nelere dikkat edilir?

• Yaş ve rezerv: Kadının yaşı ve yumurtalık rezervi, ne kadar süre basamak basamak ilerlenebileceğini belirler.
• Nedenin türü: Kapalı tüpler ya da çok düşük sperm değerleri bazı basamakların atlanmasını gerektirebilir.
• Bekleme süresi: Yıllardır gebelik bekleyen bir çiftte plan daha hızlı ilerleyebilir.
• Çoğul gebelik riski: İlaçla uyarılan döngülerde ikiz ve üçüz olasılığı tedavi planında göz önünde tutulur.
• Duygusal hazırlık: Tedavinin yarattığı yük çiftin gücüne ve beklentisine göre konuşulmalıdır.

Hangi durumlarda bir yıl beklemeden değerlendirme yapılmalı?

• Adetlerin çok düzensiz olması ya da hiç görülmemesi
• Bilinen endometriozis, geçirilmiş pelvik enfeksiyon ya da karın ameliyatı
• Kadının 35 yaşın üzerinde olması
• Erkekte bilinen bir testis sorunu, geçirilmiş kabakulak ya da kanser tedavisi
• Ardı ardına yaşanan gebelik kayıpları

Gebe kalamayan çiftler için tek bir tedavi yolu yoktur. İlaçlar, cerrahi, aşılama ve tüp bebek, nedene ve yaşa göre farklı sıralarda kullanılabilen seçeneklerdir. Kanser tedavisi gibi özel durumlarda doğurganlığın önceden korunması da mümkündür. Sizin için hangi basamakla başlamanın uygun olduğunu, ikinizin tetkik sonuçlarını birlikte değerlendiren hekim ya da ebeyle konuşarak belirlemenizi öneriyoruz.