Gebelik Öncesi Muayene ve Danışmanlıkta Neler Yapılır?

Gebelik öncesi muayene ve danışmanlıkta sağlık geçmişi konuşulur, muayene yapılır, testler ve aşılar planlanır ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Görüşmede sağlıklı bir gebelik için yaşam tarzı önerileri de verilir. Sık duyduğumuz bir soru, sağlıklı ve yakınması olmayan bir kadının da bu görüşmeye ihtiyaç duyup duymadığıdır. Bebeğin organları gebelik fark edilmeden oluşmaya başladığı için bu görüşme her gebelik planında yararlıdır. Görüşme, gebe kalıp kalamayacağınızı test etmek için değil, gebeliğe en sağlıklı biçimde başlamanız için yapılır. Bu yazıda danışmanlığın ne olduğunu, muayenede nelere bakıldığını, hangi konuların konuşulduğunu, ne zaman gidileceğini ve sonrasında neler olduğunu adım adım açıklıyoruz.

Gebelik Öncesi Danışmanlık Nedir, Ne İşe Yarar?

Gebelik öncesi danışmanlık, gebelik planlayan kadına ve partnerine gebelik başlamadan önce verilen sağlık değerlendirmesi ve bilgilendirme hizmetidir. Amaç, gebeliği ya da bebeğin sağlığını etkileyebilecek durumları önceden saptamak ve önlenebilir riskleri azaltmaktır. Folik asidin zamanında başlanması, eksik aşıların tamamlanması ve süreğen hastalıkların dengeye getirilmesi bu görüşmenin somut kazanımlarıdır. Danışmanlık ayrıca çiftin sorularını yanıtlamak ve kaygılarını gidermek için bir fırsattır.

Gebelik öncesi görüşmeye kimler katılmalı?

Gebelik öncesi görüşmeye kadın ile birlikte erkek partnerin de katılması önerilir. Erkeğin sağlık durumu, aile öyküsü, kullandığı ilaçlar ve alışkanlıkları da gebeliği etkileyebilir. Akdeniz anemisi gibi taşıyıcılık durumlarında iki partnerin bilgisi birlikte gerekir. Ortak görüşme, yaşam tarzı değişikliklerinin çift olarak benimsenmesini de kolaylaştırır. Partner gelemiyorsa sağlık bilgilerinin not alınıp görüşmeye götürülmesi yararlıdır.

Danışmanlık tek bir görüşmeden mi oluşur?

Danışmanlık genellikle bir ilk görüşme ve test sonuçlarının değerlendirildiği bir kontrolden oluşur. İlk görüşmede öykü alınır, muayene yapılır ve testler istenir. İkinci görüşmede sonuçlar konuşulur, gerekiyorsa aşılar yapılır ve gebeliğin zamanlaması planlanır. Süreğen bir hastalığı olan kadınlarda ilaç düzenlemesi ya da hastalığı izleyen ekibin görüşü için birkaç görüşme daha gerekebilir. Gebelik birkaç ay içinde olmazsa planın yeniden gözden geçirilmesi istenebilir.

Gebelik Öncesi Muayenede Nelere Bakılır?

Gebelik öncesi muayenede önce ayrıntılı bir sağlık öyküsü alınır, ardından tansiyon, kilo ve boy ölçülür ve genel muayene yapılır. Gerekli görülürse jinekolojik muayene ve rahim ağzı taraması da yapılabilir. Muayeneyi kan testleri, aşı planı ve gerektiğinde ultrason tamamlar. Muayenenin kapsamı kişinin yaşına, sağlık geçmişine ve önceki gebeliklerine göre belirlenir. Her kadına her işlemin yapılması gerekmez.

Görüşmede hangi sorular sorulur?

• Adet öyküsü: Adetlerin düzeni, süresi, ağrı ve ara kanama olup olmadığı.
• Önceki gebelikler: Düşük, dış gebelik, erken doğum, doğum şekli ve gebelikte yaşanan sorunlar.
• Sağlık geçmişi: Süreğen hastalıklar, ameliyatlar, enfeksiyonlar ve ruh sağlığı sorunları.
• İlaçlar ve takviyeler: Reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçlar, bitkisel ürünler ve vitaminler.
• Aile öyküsü: Kalıtsal hastalıklar, akraba evliliği ve ailede görülen doğumsal sorunlar.
• Yaşam ve iş koşulları: Sigara, alkol, beslenme, hareket, iş yerindeki kimyasallar ve ev ortamı.

Fizik muayenede neler yapılır?

Fizik muayenede tansiyon ölçülür, kilo ve boy kaydedilerek beden kitle indeksi hesaplanır. Tiroid bezi, kalp ve akciğerler genel muayeneyle değerlendirilebilir. Jinekolojik muayenede dış genital bölge, vajina ve rahim ağzı incelenir. Sırası gelmişse bu sırada rahim ağzı taraması için örnek alınır. Adet düzensizliği, ağrı ya da bilinen bir sorun varsa rahim ve yumurtalıklar ultrasonla görüntülenebilir. Muayenenin her adımı önceden anlatılır ve kadının onayıyla yapılır. Rahatsızlık hissettiğinizde bunu söylemeniz muayenenin size uygun biçimde sürdürülmesini sağlar.

Hangi testler ve aşılar planlanır?

Gebelik öncesi görüşmede genellikle kan sayımı, kan grubu, kızamıkçık ve hepatit B gibi enfeksiyonlara karşı bağışıklık testleri ve bulaşıcı hastalık taramaları istenir. Öyküye göre tiroid, kan şekeri ve Akdeniz anemisi testleri eklenebilir. Gebelik öncesi testlerin listesini ayrı bir yazıda ayrıntılı verdik. Bağışıklığı olmayan kadınlarda aşı planı yapılır ve aşı sonrasında gebelikten ne kadar süre korunulacağı anlatılır. Gebelik öncesi aşılar konusunu da ayrıca ele aldık.

Gebelik Öncesi Danışmanlıkta Hangi Konular Konuşulur?

Gebelik öncesi danışmanlıkta folik asit kullanımı, beslenme, kilo, sigara ve alkol, hareket, doğurgan günler, kullanılan ilaçlar ve iş yeri koşulları konuşulur. Süreğen hastalığı olan kadınlarda hastalığın gebelikle ilişkisi ve gebelik sırasında izlenecek yol anlatılır. Önceki gebeliklerde sorun yaşamış kadınlara sonraki gebelikte alınabilecek önlemler açıklanır. Görüşme, çiftin sorularına yer açacak biçimde planlanır.

Yaşam tarzı önerileri neleri kapsar?

Yaşam tarzı önerileri hem kadını hem de erkek partneri kapsar ve gebelikten önce yerleşmesi hedeflenir. Görüşmede genellikle şu başlıklar ele alınır:

• Bağımlılık yapan maddeler: Sigara, nargile, alkol ve diğer maddelerin bırakılması için destek olanakları anlatılır.
• Folik asit: Günlük 400 mikrogram, gebelik planlayan kadınlar için genel öneridir. Risk taşıyan kadınlarda hekim farklı bir miktar belirleyebilir.
• Beslenme ve kilo: Dengeli beslenme ve beden kitle indeksinin sağlıklı aralığa yaklaştırılması konuşulur.
• Hareket ve uyku: Düzenli, orta tempolu hareket ve yeterli uyku önerilir.
• Enfeksiyondan korunma: Çiğ et, pastörize edilmemiş süt ve kedi kumu gibi kaynaklara karşı önlemler anlatılır.

Bu adımların tamamını bir arada görmek isterseniz hamileliğe hazırlık yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanılan ilaçlar nasıl değerlendirilir?

Görüşmede kullanılan her ilacın gebelikteki güvenliği tek tek değerlendirilir. Bazı ilaçların gebelikte sürdürülmesi uygun bulunabilir, bazılarının ise değiştirilmesi ya da miktarının ayarlanması gerekebilir. Bu düzenleme gebelik başlamadan yapıldığında anne ve bebek için olası riskler önceden azaltılır. İlaçlarınızı kendi kendinize bırakmayın, çünkü bazı hastalıklarda tedavinin aniden kesilmesi gebelikte daha büyük risk yaratır. Gebelik planlarken ilaçların ne olacağını ayrı bir yazıda anlattık.

Gebelik Öncesi Muayeneye Ne Zaman Gidilmeli?

Gebelik öncesi muayeneye, gebelik denemesine başlamadan yaklaşık üç ay önce gidilmesi önerilir. Bu süre test sonuçlarının alınmasına, aşı sonrası bekleme süresinin tamamlanmasına ve ilaç düzenlemelerine yeterli zaman tanır. Süreğen bir hastalığı olan kadınların daha erken başvurması gerekebilir. Gebelik planı yakın olsa bile görüşmenin yapılması, hiç yapılmamasından her zaman yararlıdır.

Görüşme gebelikten ne kadar önce yapılmalı?

Genel öneri, görüşmenin gebelik denemesinden en az üç ay önce yapılmasıdır. Şeker hastalığı, epilepsi, tiroid hastalığı ya da yüksek tansiyon gibi durumlarda hastalığın dengeye gelmesi için bu süre uzayabilir. Mide küçültme ameliyatı geçirmiş ya da kanser tedavisi almış kadınlarda zamanlama ayrıca planlanır. Gebelik planı aniden değişirse görüşmenin daha kısa sürede yapılması da yarar sağlar. Önemli olan gebeliğin ilk haftalarının hazırlıksız geçmemesidir.

Görüşmeye giderken neler hazırlanmalı?

• Son birkaç ayın adet başlangıç tarihlerini gösteren bir takvim
• Kullanılan tüm ilaçların, takviyelerin ve bitkisel ürünlerin listesi
• Önceki gebeliklere, ameliyatlara ve tahlillere ait raporlar
• Çocukluk ve yetişkinlik aşılarını gösteren aşı kartı
• Görüşmede sormak istediğiniz konuların not edildiği bir soru listesi

Gebelik Öncesi Muayenenin Ardından Neler Olur?

Gebelik öncesi muayenenin ardından test sonuçları değerlendirilir, eksik aşılar tamamlanır ve gebeliğin ne zaman denenebileceği konuşulur. Herhangi bir sorun saptanmazsa çift folik asit kullanımını ve önerilen yaşam değişikliklerini sürdürerek gebelik denemesine başlayabilir. Bir eksiklik ya da hastalık saptanırsa önce bunun düzeltilmesi planlanır. Gebelik başladığında ise gebelik izlemi bu hazırlığın üzerine kurulur.

Sonuçlar nasıl değerlendirilir?

Test sonuçları tek tek değil, kişinin öyküsü ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Kansızlık saptanırsa nedeni araştırılır ve tedavi edilir. Bağışıklık eksikliği varsa aşı yapılır. Tiroid ya da kan şekeri bozukluğu saptanırsa gebelik öncesinde dengeye getirilir. Laboratuvar değerleri kullanılan yönteme göre değiştiği için sonuçların raporla birlikte yorumlanması gerekir. Normal sonuçlar da sonraki gebelik izleminde karşılaştırma için saklanmalıdır. Sonucunu anlamadığınız bir değer olursa açıklama istemekten çekinmeyin. Sonuçların size ne anlama geldiğinin anlaşılır biçimde anlatılması danışmanlığın temel parçasıdır.

Hangi durumlarda ek görüşmeler planlanır?

Ailede kalıtsal hastalık ya da akraba evliliği varsa genetik danışmanlık için ek görüşme planlanabilir. Genetik taramanın kimlere önerildiğini ayrıca ele aldık. Süreğen hastalıkları olan kadınlarda hastalığı izleyen ekiple ortak bir plan yapılır. Tekrarlayan düşük öyküsü olan çiftlerde ek incelemeler gündeme gelir. Ruhsal destek gerektiren durumlarda da bu destek gebelik öncesinde başlatılabilir.

Kısaca gebelik öncesi muayene ve danışmanlık; öykü, muayene, test ve aşı planı, ilaç değerlendirmesi ve yaşam tarzı önerilerinden oluşan bir hazırlık sürecidir. Bu süreç gebeliğin ilk haftalarını korur ve olası riskleri önceden azaltır. Görüşmenin kapsamını ve zamanlamasını kendi sağlık geçmişinize göre belirlemek için gebelik planınızı sizi izleyen ebe ya da hekimle erkenden paylaşmanız yerinde olur.