Gebelik Planlarken Kullanılan İlaçlar Bırakılmalı mı?

Gebelik planlarken kullanılan ilaçlar kendi kendine bırakılmamalıdır; bir kısmı gebelikte de sürdürülebilir, bir kısmı ise gebelikten önce hekim kontrolünde değiştirilir. İlacı aniden bırakmak, altta yatan hastalığın alevlenmesine yol açabilir. Kontrolsüz bir hastalık ise gebelik için ilacın kendisinden daha büyük bir risk oluşturabilir. Sık duyulan bir kaygı, düzenli ilaç kullanan bir kadının gebe kalamayacağı ya da gebeliğin mutlaka zarar göreceğidir. Oysa uygun planlamayla süregen hastalığı olan kadınlar da gebe kalabilir; gebeliğin seyri hastalığa ve kişiye göre değişir. Bu yazıda ilaçların neden gözden geçirilmesi gerektiğini, hangi gruplarda değişiklik gerekebileceğini, antidepresanları ve hekimle görüşmeye nasıl hazırlanılacağını anlatıyoruz.

Gebelik Öncesi İlaç Kullanımı Neden Gözden Geçirilmeli?

Gebelik öncesinde ilaç kullanımı gözden geçirilmelidir, çünkü bebeğin organları gebeliğin çok erken haftalarında, çoğunlukla gebelik fark edilmeden önce oluşmaya başlar. Bu dönemde kullanılan bazı ilaçlar gelişimi etkileyebilir. Planlı bir gebelikte bu ilaçlar önceden daha uygun seçeneklerle değiştirilebilir. Aynı gözden geçirme, hastalığın gebelik öncesinde uygun bir dengeye getirilmesini de sağlar. Bu hazırlığın genel çerçevesini gebelik öncesi muayene ve danışmanlık yazımızda anlattık.

İlaçlar bebeği hangi dönemde etkileyebilir?

Döllenmeden sonraki ilk iki hafta, embriyonun rahme tutunduğu ve henüz organların oluşmadığı dönemdir. Bu dönemde ilaç etkisi çoğunlukla "ya hep ya hiç" biçiminde düşünülür. Döllenmeden sonraki üçüncü haftadan sekizinci haftaya kadar ise kalp, beyin, omurilik ve diğer organlar hızla oluşur. Bu süre, son adet tarihine göre yaklaşık beşinci ile onuncu gebelik haftalarına karşılık gelir. Birçok kadın bu dönemin başında gebe olduğunu henüz bilmez. Bu nedenle ilaçların gebelik denenmeye başlanmadan önce düzenlenmesi önem taşır.

İlaçlar neden kendi kendine bırakılmamalıdır?

Sara, tansiyon, şeker, tiroid, astım ve depresyon gibi hastalıklarda ilaç, hastalığı kontrol altında tutan temel unsurdur. İlacın aniden bırakılması nöbet, tansiyon yükselmesi, kan şekerinde dalgalanma ya da hastalığın yeniden alevlenmesi gibi sonuçlara yol açabilir. Bu durumlar hem annenin sağlığını hem de gebe kalma olasılığını ve gebeliğin seyrini olumsuz etkileyebilir. Bazı ilaçların bırakılması ise kademeli yapılmalıdır. Bu nedenle ilacınızı kendi kendinize bırakmayın, gebelik planınızı ilacı yazan hekimle konuşun.

Gebelik Öncesinde Hangi İlaçlar Değiştirilebilir?

Gebelik öncesinde değiştirilmesi gerekebilecek ilaçlar, gebelikte bebeğin gelişimini etkileyebildiği bilinen ilaç gruplarıdır; bu ilaçlar çoğunlukla gebelikte kullanılabilen başka bir ilaçla değiştirilir. Değişikliğin zamanlaması ilacın türüne göre farklıdır. Bazı ilaçlar gebelik testi pozitif çıktığında değiştirilebilirken, bazılarında gebelik denemesinden aylar önce değişiklik gerekir. Yeni ilaca geçildikten sonra hastalığın dengede olduğundan emin olmak için bir süre izlem yapılabilir. Gebe kalmayı doğrudan zorlaştırabilen ilaçları ise hangi ilaçların hamile kalmayı zorlaştırdığını anlattığımız yazıda ele aldık.

Değişiklik gerektirebilecek ilaç grupları nelerdir?

• Bazı sara ilaçları: Bu grubun bazı üyeleri bebekte gelişim sorunları riskini artırabilir ve gebelik öncesinde değiştirilmeleri konuşulur.
• Bazı tansiyon ilaçları: Gebelikte bebeğin böbreklerini etkileyebilen gruplar, gebelikte kullanılabilen ilaçlarla değiştirilir.
• A vitamini türevi sivilce ilaçları: Ağızdan alınan bu ilaçlar bırakıldıktan sonra belirli bir süre gebelikten korunmayı gerektirir.
• Ağızdan alınan bazı kan sulandırıcılar: Gebelikte kullanılabilen iğne biçimindeki kan sulandırıcılara geçilebilir.
• Bazı romatizma ve bağışıklık baskılayıcı ilaçlar: Gebelikten aylar önce bırakılması ya da değiştirilmesi gerekebilir.
• Bazı duygudurum düzenleyiciler: Gebelikte risk taşıyabilen bu ilaçlar için ruh sağlığı hekimiyle birlikte plan yapılır.

Bazı ilaçlar için neden bekleme süresi gerekir?

Bazı ilaçlar vücutta uzun süre kalır ya da etkileri ilaç bırakıldıktan sonra da sürer. Bu ilaçlarda, ilacın vücuttan tamamen atılması için gebelik denemesine başlamadan önce belirli bir süre beklenmesi gerekir. Bekleme süresi ilaca göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişebilir. Bu dönemde etkili bir korunma yönteminin kullanılması önerilir. Bazı ilaçlar için bekleme süresi erkek eşi de kapsayabilir. Hangi ilaç için ne kadar beklenmesi gerektiğini ilacı yazan hekim ya da eczacı bildirebilir.

Tiroid ve şeker ilaçlarında neler değişebilir?

Tiroid hormonu ilacı gebelikte bırakılmaz ve gebelikte ihtiyaç çoğunlukla artar. Bu nedenle gebelik öncesinde TSH değerinin uygun düzeyde olduğundan emin olunur ve gebelik fark edildiğinde ilaç miktarı hekim tarafından yeniden değerlendirilir. Diyabeti olan kadınlarda gebelik öncesinde kan şekerinin iyi dengelenmesi, bebekte gelişim sorunları riskini azaltır. Bazı ağızdan alınan şeker ilaçları gebelikte insülinle değiştirilebilir. Tiroid hastalığının gebe kalmaya etkisini tiroid hastalığı ve gebelik yazımızda anlattık.

Antidepresan İlaçlar Hamile Kalmayı Engeller mi?

Antidepresan ilaçların çoğunun hamile kalmayı doğrudan engellediği gösterilmemiştir; antidepresan kullanan bir kadın gebe kalabilir ve gebelik planı ruh sağlığı hekimiyle birlikte yapılmalıdır. Depresyon ve kaygı bozukluğu gebelik öncesinde, gebelikte ve doğum sonrasında dikkat isteyen durumlardır. Tedavisiz kalan depresyon, beslenmeyi, uykuyu, gebelik izlemine uyumu ve doğum sonrası dönemi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle ilacın sürdürülmesi, değiştirilmesi ya da azaltılması kararında annenin ruh sağlığı ve bebeğin güvenliği birlikte tartılır.

Antidepresan tedavisinde gebelik planı nasıl yapılır?

Antidepresan tedavisi sürerken yapılan gebelik planında önce hastalığın ne kadar süredir dengede olduğuna bakılır. Daha önce ilaç bırakıldığında alevlenme olup olmadığı ve ilacın gebelikteki güvenlik bilgisi de değerlendirilir. Bazı kadınlarda ilaç aynı biçimde sürdürülür. Bazılarında gebelikte hakkında daha fazla bilgi bulunan bir ilaca geçilmesi konuşulur. Hastalığı uzun süredir dengede olan bazı kadınlarda ise ilacın hekim gözetiminde yavaşça azaltılması düşünülebilir. Bu kararlar psikoterapi gibi ilaç dışı desteklerle birlikte ele alınır.

Ruh sağlığı ilaçlarını aniden bırakmanın riskleri nelerdir?

• Hastalığın alevlenmesi: Depresyon ya da kaygı belirtileri kısa sürede geri dönebilir.
• Bırakma belirtileri: Baş dönmesi, uyku bozukluğu, huzursuzluk ve gerginlik görülebilir.
• Gebelikte denge kaybı: Gebelik sırasında başlayan bir alevlenmenin tedavisi daha güç olabilir.
• Doğum sonrası risk: Tedavisi aksayan kadınlarda doğum sonrası depresyon olasılığı artabilir.

Bazı ilaçlar prolaktini yükselterek yumurtlamayı etkiler mi?

Bazı ruh sağlığı ilaçları ve mide bulantısı için kullanılan bazı ilaçlar, süt hormonu olan prolaktinin yükselmesine yol açabilir. Prolaktin yükseldiğinde yumurtlama baskılanabilir ve adetler düzensizleşebilir ya da kesilebilir. Bu durumda memeden süt gelmesi de görülebilir. Bu yan etki her ilaçta ve her kadında görülmez. Adet düzeni bozulduysa prolaktin ölçülebilir ve gerekirse ilaç hekim tarafından değiştirilebilir. Prolaktin değerlerinin anlamını prolaktin değeri yazımızda anlattık.

Gebelik Öncesinde Antibiyotik, Kortizon ve Ağrı Kesici Kullanılabilir mi?

Gebelik öncesinde antibiyotik, kortizon ve ağrı kesiciler gerektiğinde kullanılabilir, ancak gebelik planlandığını ilacı yazan hekime söylemek ve ilaç grubunu buna göre seçmek gerekir. Kısa süreli kullanılan ilaçların çoğu gebe kalmayı etkilemez. Gebelik olasılığının bulunduğu dönemde ise erken gebelik için daha uygun kabul edilen gruplar tercih edilir. Reçetesiz alınan ilaçlar da bu değerlendirmeye dahildir. Bu nedenle ilacı alırken eczacıya da gebelik planladığınızı belirtmeniz yararlı olur.

Gebelik planlarken antibiyotik kullanmak sakıncalı mı?

Bir enfeksiyon tedavi edilmesi gerektiğinde, gebelik planı antibiyotik kullanmaya engel değildir. Tedavi edilmeyen idrar yolu ya da diş enfeksiyonları gebelikte daha ciddi sorunlara yol açabilir. Antibiyotiklerin bir kısmı erken gebelikte de kullanılabilirken bazı gruplar bu dönemde tercih edilmez. Bu nedenle reçeteyi yazan hekime gebelik planladığınızı ya da adetinizin gecikip gecikmediğini söylemeniz gerekir. Antibiyotik, önerilen süre boyunca ve önerildiği biçimde kullanılmalıdır. Gereksiz antibiyotik kullanımı ise vajinal bakteri dengesini bozabilir.

Kortizon kullanmak gebe kalmayı etkiler mi?

Kısa süreli kortizon tedavisinin gebe kalmayı belirgin biçimde etkilemesi beklenmez. Astım, romatizmal hastalıklar ve bazı bağışıklık hastalıklarında kortizon gebelikte de kullanılabilen ilaçlar arasındadır. Uzun süre ve yüksek miktarda kullanılan kortizon ise adet düzenini etkileyebilir ve kan şekerini yükseltebilir. Uzun süre kullanılan kortizonun aniden bırakılması tehlikeli olabilir, çünkü vücudun kendi kortizon üretimi baskılanmıştır. Kortizon kullanıyorsanız gebelik planınızı ilacı yazan hekimle konuşmanız ve dozu kendi kendinize değiştirmemeniz gerekir.

Ağrı kesiciler yumurtlamayı etkiler mi?

Steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicilerin yumurtlama dönemine yakın ve düzenli kullanımı, folikülün çatlamasını geciktirebilir. Ara sıra kullanılan tek bir dozun bu etkiyi yapması beklenmez. Gebelik denenen dönemde ağrı için hangi ilaç grubunun uygun olduğunu hekime ya da eczacıya sormak yararlı olur. Uygun grup kişinin sağlık durumuna ve ağrının nedenine göre değişir. Sık ve şiddetli ağrı çeken kadınlarda ağrının nedeni ayrıca araştırılmalıdır. Örneğin şiddetli adet sancısı endometriozisin bir işareti olabilir.

Gebelik Öncesi İlaç Değerlendirmesi Nasıl Yapılır, Ne Zaman Başvurulmalı?

Gebelik öncesi ilaç değerlendirmesi, gebelik denemesine başlamadan en az birkaç ay önce, kullanılan tüm ilaçların, takviyelerin ve bitkisel ürünlerin listesiyle hekime başvurularak yapılır. Bu süre, gerekirse ilacın değiştirilmesi ve hastalığın yeni ilaçla dengede olduğunun görülmesi için zaman tanır. Süregen bir hastalık için birden fazla hekime gidiliyorsa her birinin gebelik planından haberdar olması gerekir. Değerlendirmede folik asit ve diğer takviyeler de ele alınır. Gebelik öncesinde hangi takviyelerin önerildiğini gebelik öncesi vitamin ve takviyeler yazımızda anlattık.

Hekimle görüşmeye hazırlanırken nelere dikkat edilir?

• İlaç listesi: Kullanılan tüm ilaçların adı, miktarı ve ne sıklıkla kullanıldığı yazılı olarak götürülür.
• Takviye ve bitkisel ürünler: Vitaminler, bitki çayları ve bitkisel kapsüller de listeye eklenir.
• Hastalığın seyri: Son alevlenmenin ne zaman olduğu ve ilacın ne kadar süredir kullanıldığı not edilir.
• Önceki gebelikler: Daha önceki gebeliklerde yaşanan sorunlar ve kullanılan ilaçlar paylaşılır.
• Soruların listesi: İlaçla ilgili merak edilenler önceden yazılırsa görüşme daha verimli geçer.

Erkek eşin kullandığı ilaçlar da gözden geçirilmeli mi?

Erkek eşin kullandığı bazı ilaçlar sperm üretimini, sperm hareketini ya da cinsel işlevi etkileyebilir. Kas yapıcı hormonlar ve erkek hormonu içeren ürünler sperm üretimini belirgin biçimde baskılayabilir. Bazı romatizma, sindirim sistemi ve kanser ilaçları da sperm değerlerini etkileyebilir. Bu nedenle erkek eşin de gebelik planından önce kullandığı ilaçları hekimiyle konuşması yararlı olur. Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için değişikliklerin etkisi ancak birkaç ay sonra görülür. Erkeğin de ilaçlarını kendi kendine bırakmaması gerekir.

Gebelik planlarken kullanılan ilaçlar kendi kendine bırakılmaz; bir kısmı sürdürülür, bir kısmı hekim kontrolünde gebelikten önce değiştirilir. Antidepresan, tiroid, tansiyon ve şeker ilaçları kullanan kadınlar da uygun planlamayla gebe kalabilir. Gebelik denemesine başlamadan birkaç ay önce ilaç listenizle hekiminize başvurmanızı, kişisel durumunuzu ilacınızı yazan hekim ve gebeliğinizi izleyecek ekiple birlikte değerlendirmenizi öneriyoruz.